2026 жылғы 31 тамыз бен 11 қыркүйек аралығында Қазақстандағы сөз бостандығы мониторингі.

БАҚ (Қазақстан)

Қасым-Жомарт Тоқаев Мәдениет және ақпарат министрлігі жұмысының басым бағыттарын белгіледі

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Мәдениет және ақпарат министрі Арман Қырықбаевпен кездесіп, ведомство жұмысының басым бағыттарын белгіледі. Бұл туралы Ақорда хабарлады.

Президент отандық ақпарат кеңістігінің позициясын нығайту, соның ішінде қазіргі цифрлық шынайылықты ескере отырып, заңнаманы жетілдіру бағытындағы жұмысты күшейтуді тапсырды.

Кездесуде отандық мәдениеттің халықаралық аренадағы қатысуын кеңейту, тарихи-мәдени мұраны сақтау және насихаттау, мәдениет пен креативті индустрияларды одан әрі дамыту маңыздылығы атап өтті.

Арман Қырықбаев 2026 жылғы 3 қыркүйекте Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрі болып тағайындалды. Бұған дейін оның кандидатурасын ҚР Құрылтайының Әлеуметтік-мәдени даму комитетімен келіскен.

Арман Қырықбаев министр болып тағайындалғанға дейін ҚР Президентінің ішкі саясат және коммуникациялар мәселелері жөніндегі көмекшісі қызметін атқарды. 2024 жылғы наурыздан бастап Президент әкімшілігінің Коммуникациялар бөлімін басқарды.

8 қыркүйек

Қоғам (Қазақстан)

Қазақстан 2025 жылғы V-Dem либералды демократия индексінде 179 елдің ішінде 127-орынды иеленді

Қазақстанның көрсеткіші 1 балдық шкала бойынша 0,13 болды. Бұл туралы Политпросвет.kz хабарлады. Швециядағы халықаралық зерттеу жобасы V-Dem институтының есебі 2025 жылғы деректерге негізделген.

Орталық және Оңтүстік Азия елдері арасында Қазақстаннан жоғары Непал (65-орын), Моңғолия (75-орын), Қырғызстан (115-орын) және Пәкістан (117-орын) орналасқан. Қазақстаннан төмен Өзбекстан (154-орын), Тәжікстан (168-орын) және Түрікменстан (174-орын) тұр.

Демократияның жекелеген көрсеткіштері бойынша Қазақстан мынадай нәтижелер көрсетті:

- сайлау демократиясы индексі бойынша - 128-орын (0,26 балл);

- либералды компонент бойынша, онда заң үстемдігін сақтау, азаматтық бостандықтарды қорғау және сот жүйесінің тәуелсіздігі ескеріледі - 133-орын (0,33 балл);

- эгалитарлық компонент, яғни әртүрлі әлеуметтік топтардың мүмкіндіктер теңдігін бағалайтын көрсеткіш  – 97-орын (0,56 балл);

- демократияның делиберативтік компоненті бойынша, саяси шешімдер қабылдау сапасын бағалайтын көрсеткіш –115-орын (0,50 балл);

- партисипаторлық компонент бойынша, азаматтардың саяси өмірге қатысу мүмкіндігін бағалайтын көрсеткіш – 148-орын (0,25 балл).

V-Dem Қазақстанды сайлауға негізделген автократия ретінде жіктейді. Баяндамада Қазақстан соңғы он жылда либералды демократия индексі айтарлықтай және статистикалық маңызды нашарлауы орын алған ел ретінде есепте аталмаған.

Жалпы V-Dem демократиялық көрсеткіштердің жаһандық деңгейде төмендеуі жалғасып жатқанын көрсетеді.

1 қыркүйек

БАҚ (Қазақстан)

Медиа-құқық қорғаушылар Құрылтайда журналистердің депутаттармен еркін сөйлесуін қамтамасыз етуге шақырды

«Құқықтық медиа-орталық» ҚҚ, «Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау қоры, MediaNet халықаралық журналистика орталығы, Адам құқықтары мен заңдылықты сақтау жөніндегі қазақстандық бюро Құрылтай депутаттарына ашық үндеу жариялады. Медиа-құқық қорғаушылар депутаттарды қауіпсіздік талаптарын журналистердің кәсіби қызметін шектеу құралына айналдырмауға шақырды.

Үндеу 31 тамызда БАҚ-та Құрылтайдағы журналистер жұмысының жаңа тәртібі әзірленіп жатқаны туралы ақпарат тарағаннан кейін жарияланды. Құрылтай аппараты басшысының орынбасары Болат Кальянбеков журналистерге дәлізде депутаттарға жақындап, сұрақ қою мүмкіндігін шектеу жоспарланып отырғанын мәлімдеген. Журналистердің депутаттармен қарым-қатынасы баспасөз орталығына ауыстырылмақ. Онда брифингке немесе баспасөз конференциясына келген депутатқа сұрақ қоюға болады.

Үндеуде: «Журналистің қызметіне қатысты кез келген шектеудің нақты құқықтық негізі болуы, ресми түрде белгіленуі және түсінікті әрі бірыңғай ереже бойынша қолданылуы тиіс», - делінген.

Құқық қорғаушылар қауіпсіздік талаптары мен нысан ішіндегі тәртіптің қажетті әрі рұқсат етілетін шаралар екенін айтады. Алайда ол журналистің кәсіби құқықтары мен қоғам үшін маңызды ақпарат алу мүмкіндігін шамадан тыс шектемеуі тиіс. Медиа-құқық қорғаушылар журналистердің депутаттармен тікелей байланыс орнатуының, соның ішінде жедел түрде пікір алып, нақтылайтын сұрақтар қою мүмкіндігінің маңызына тоқталған. Құқық қорғаушылар Құрылтай аппараты мен басшылығын БАҚ жұмысының ережесін ашық түрде белгілеуге және қауіпсіздік талаптары мен қоғамның парламент қызметі туралы ақпарат алу құқығы арасындағы тепе-теңдікті сақтауға шақырды.

2 қыркүйек

БАҚ (Қазақстан)

Б. Кальянбеков: журналистер депутаттармен баспасөз орталығында сөйлеседі

Құрылтай аппараты басшысының орынбасары Болат Кальянбеков медиа-құқық қорғаушылардың депутаттарға жасаған ашық үндеуіне себеп болған парламент ғимаратындағы БАҚ жұмысының жаңа форматын түсіндірді.

Оның айтуынша, журналистердің депутаттармен және Үкіметтің шақырылған мүшелерімен барлық байланыс баспасөз орталығында және тек Құрылтайдың күн тәртібіне сәйкес жүзеге асырылады. Күн тәртібіне қатысы жоқ сұрақтар бойынша журналистерге парламенттің баспасөз қызметіне немесе саяси партияларға жүгіну ұсынылады. Өз кезегінде баспасөз қызметі депутаттармен сұхбатты жедел ұйымдастыруға жәрдемдеседі.

Кальянбеков ұсынылып отырған өзгерістер Қазақстан заңнамасы мен БАҚ-ты аккредиттеудің үлгілік ережесіне сәйкес келеді, деді. БАҚ пен депутаттар арасындағы коммуникация тәртібін белгілейтін аккредиттеудің жаңа ережесін Құрылтай Бюросы бекітеді. Ол Құрылтай ғимараты күзетілетін нысан екенін және онда өткізу режимі мен нысанішілік тәртіп талаптары қолданылатынын айтты.

Кальянбековтің айтуынша, жаңа формат халықаралық тәжірибені ескере отырып әзірленген және журналистердің депутаттармен өзара байланысын жүйелі әрі ұйымдасқан етуге бағытталған. Баспасөз орталығында БАҚ өкілдеріне жұмыс орындары, Wi-Fi және синхронды аударма қарастырылған.

7 қыркүйек

БАҚ (Қазақстан)

CPJ Қазақстан Құрылтайын журналистердің қолжетімділігін шектейтін ережені алып тастауға шақырды

7 қыркүйекте Журналистерді қорғау комитеті (CPJ) Қазақстанның жаңа парламенті  Құрылтайды журналистердің парламент ғимаратында еркін жүріп-тұруына және депутаттарға сұрақ қоюына қойылған шектеулерді жоюға шақырды.

CPJ жаңа шектеулер Қазақстандағы тәуелсіз БАҚ-қа қысым күшейген кезеңде енгізіліп жатқанын атап өтті.

CPJ-дің Еуропа және Орталық Азия бойынша өңірлік директоры Фиона О'Брайен: «Президент Қасым-Жомарт Тоқаев бір палаталы парламент құру демократияландыру үдерісінің бір бөлігі екенін мәлімдеді. Алайда тамыздағы парламент сайлауы қарсаңында БАҚ-ты басып-жаншудан кейін бірден енгізілген бұл жаңа шектеулер Қазақстан журналистері үшін жағдайдың тез нашарлап бара жатқанының тағы бір белгісі», - деді (бейресми аударма — «Әділ сөз»).

Фиона О'Брайен: «Журналистер саясаткерлерге сұрақ қойып, олардан есеп талап ете алуы тиіс. Бұл бақылау функциясы демократия үшін аса маңызды. Қазақстанның жаңа парламенті мұны құрметтеп, осы мүмкіндікті шектейтін кез келген ережені жоюы керек», - деп мәлімдеді.

10 қыркүйек

БАҚ (Қазақстан)

Дания Еспаева журналистердің депутаттарға қолжетімділігін шектеуді БАҚ жұмысын «ретке келтіру» деп түсіндірді

Құрылтай төрағасының орынбасары Дания Еспаева журналистердің кулуарда депутаттарға қолжетімділігін шектеу БАҚ жұмысын «ретке келтіру» деп түсіндірді. Депутаттың пікірінше, пленарлық отырыс күні журналистің негізгі назары Құрылтай отырысында қаралатын заң жобасына аударылуы тиіс. Бұл халықты ақпараттандыру деңгейін арттыру үшін қажет.

Еспаева сайлау науқаны кезінде өңірлерді аралағанда уақытының көп бөлігін сайлаушыларға парламенттің қандай заңдар қабылдағанын түсіндіруге жұмсағанын айтты. Оның айтуынша, халықтың ақпараттандырылу деңгейінің төмен болуына БАҚ жұмысы да әсер етеді. Журналистер нақты отырыста қаралып жатқан тақырыптардан жиі ауытқып, депутаттарға басқа мәселелер бойынша «хайп» үшін сұрақ қояды.

Дания Еспаева журналистер депутаттармен сөйлесу мүмкіндігінен айырылмайды деді: Құрылтайдың баспасөз қызметі арқылы БАҚ өкілдері 145 депутаттың кез келгеніне сұрақ қойып немесе оны сұхбатқа шақыра алады.

30 тамыз

БАҚ (Қазақстан)

Аида Балаева журналистерді кәсіби этиканы сақтауға шақырды

30 тамызда ҚР Премьер-Министрінің орынбасары -  Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева (қазіргі уақытта Қауіпсіздік Кеңесі төрағасының орынбасары) журналистерді «аккредиттеу ережесі мен іс-шаралар регламентін ғана емес, кәсіби этиканы да сақтауға» шақырған мәлімдеме жасады. Ол бұл талаптарды бұзған жағдайда санкциялар қарастырылғанын атап өтті.

Балаеваның айтуынша, соңғы күндері Құрылтайдың бірқатар депутаттарына қатысты «инсинуация мен буллингке ұласатын орынсыз пікірлер», соның ішінде тұрғын үй мәселесіне қатысты сөздер тараған.

Аида Балаева: «Қудалау, жеке басына тиісу, манипуляция жасау, қызу тақырыптар үшін арандату кәсіби журналистің абыройын арттырмайды», - деді.

Министр ҚР «Масс-медиа туралы» заңының 26-бабы 4-тармағының тармақшасына сілтеме жасап, оған сәйкес кәсіби этика нормаларын сақтау журналистің міндеті, деді.

Сонымен қатар Балаева мемлекеттік органдар мен Құрылтай депутаттары өздеріне қойылған сұрақтар бойынша БАҚ-қа мүмкіндігінше түсініктеме беруге тиіс екенін атап өтті. Айтуынша, бұл түсініспеушіліктің алдын алуға мүмкіндік береді.

Контекст: Мәлімдеме Құрылтай депутаты Армангүл Тоқтамұратқа қатысты жағдайдан кейін жасалды. Журналистер өзінің жеке пәтері бола тұра оған жұмыс орнынан пәтер берілгеніне қатысты түсініктеме алуға тырысқан. Депутат сұраққа жауап беруден бас тартып, журналистерден қашып кеткен. Жағдай түсірілген видео әлеуметтік желілерде таралып, көпшілік арасында талқыланды.

23 тамыз

Бахрам Талибжанов, «Adilet» телеарнасы (Шымкент)

«Adilet» телеарнасының журналисі Шымкент әкімі дауыс бергеннен кейін оған сұрақ қоя алмады

23 тамызда Құрылтай сайлауынан хабар таратып жүріп, «Adilet» телеарнасының журналисі Бахрам Талибжанов Шымкент әкімі Ғабит Сыздықбеков дауыс береді деп күтілген №231 сайлау учаскесіне барды.

Әкім дауыс бергеннен кейін журналист одан қысқаша сұхбат беруді сұрады. Талибжанов қала басшысынан тарихи сайлаудың қарапайым азаматтардың өміріне қалай әсер етеді және халықтың өмір сүру сапасы жақсарады ма деген сауалға жауап алғысы келген. Әкім түсініктеме беруден бас тартып, сайлау учаскесінің қарсы алдында орналасқан әкімдік ғимаратына қарай кетіп қалған. Сол кезде баспасөз қызметінің қызметкерлері журналисті әкімнен шетке алып кетті.

Ғабит Сыздықбеков ғимаратқа кіріп кеткеннен кейін баспасөз қызметінің қызметкерлері журналистке Шымкент әкімінің орынбасары Сәрсен Құранбек сөйлескісі келетінін хабарлады. Журналистің айтуынша, әңгіме барысында әкімнің орынбасары қала басшысы сұхбат бермейтінін айтып, алдағы уақытта оған сұрақ қоймауды өтінген.

Шымкенттік БАҚ өкілдерінің сөзінше, бұл қала әкімі Ғабит Сыздықбековтің журналистердің сұрақтарына жауап беруден және сұхбат беруден бас тартқан алғашқы жағдай емес.

7 қыркүйек

БАҚ  (Қазақстан)

Құрылтай Бюросы БАҚ-ты аккредиттеу ережесін бекітті: журналистердің іс-шаралардағы жұмысының тәртібі белгіленді

7 қыркүйекте Құрылтай Бюросының қаулысымен Құрылтай жанындағы журналистерді (БАҚ өкілдерін) аккредиттеу ережесі бекітілді. Құжатқа қосымша ретінде БАҚ қатысатын Құрылтай іс-шараларын өткізу регламенті қабылданды. Бұл ереже аккредиттелген журналистердің шағын сұхбат, брифинг, баспасөз конференциясы, кездесу және басқа да іс-шаралар барысындағы жұмыс тәртібін айқындайды. «Құрылтай іс-шараларына қатысушылар мен аккредиттелген журналистер үшін кәсіби жұмыс ортасын қалыптастыруға» бағытталған.

Регламентке сәйкес, мұндай іс-шаралардың өтуін Құрылтайдың баспасөз қызметінің уәкілетті қызметкері модератор бақылайды. Журналистер белгілеген іс-шара өткізу тәртібін сақтауға міндетті.

Журналист қоятын сұрақтың санын іс-шара модератор анықтайды. Бұл ретте ол қатысып отырған БАҚ саны мен барлық журналистерге сұрақ қоюға тең мүмкіндік беру қажеттілігін ескереді.

Брифинг пен басқа да іс-шараларда сұрақтар алдын ала жарияланған күн тәртібіне сәйкес және іс-шара модераторы белгілеген кезекпен қойылуы тиіс. Журналистер сөз сөйлеп тұрған адамды немесе бір-бірін бөлмеуі керек. Олар іс-шараға қатысушыға қойылған сұраққа толық жауап беруге мүмкіндік беруге тиіс.

Регламент Құрылтай ғимаратында фото, видео және аудиожазба жасауға да шектеу қояды. Мұндай жазбаға Құрылтайдың баспасөз орталығында (А-235 кабинеті) рұқсат етіледі, ал басқа бөлмелерде баспасөз қызметімен келісім бойынша ғана жасалады.

«ӘДІЛ СӨЗДІҢ» ТҮСІНІКТЕМЕСІ

«Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау халықаралық қорының заңгері Сергей Уткин жаңа шектеулерді журналистердің қоғам үшін маңызды ақпарат алу мүмкіндіктерінің тарылу үрдісінің жалғасы деп санайды.

Заңгердің айтуынша, мұндай шектеулердің алғышарттары жаңа «Масс-медиа туралы» заңда пайда болған. Бұған дейінгі заңмен салыстырғанда журналистерге аса маңызды мемлекеттік және стратегиялық нысандарда өткізу және нысанішілік тәртіпті, сондай-ақ кәсіби этика нормаларын сақтау міндеті қосылған.

Заңгердің пікірінше, аудио, фото және видеотүсірілімге қойылған шектеу де жеке мәселе болып отыр. Сергей Уткин бұл «Масс-медиа туралы» заңның 26-бабына қайшы келеді деп санайды. Аталған бап журналистің заңда тыйым салынған жағдайларды қоспағанда, аудио, фото және видеотүсірілім жасау құқығын бекітеді.

Сергей Уткин журналистерге регламент талаптарын елемеуге кеңес бермейді. Оның айтуынша, ережені бұзу аккредиттеуден айыруға негіз болуы мүмкін, ал мұндай шешімге кейін шағымдану бұзылған құқықтың қалпына келтірілуіне кепілдік бермейді.

«Әділ сөз» ұйымы журналистердің депутаттармен қарым-қатынас жасауына және өз бетінше түсірілім жүргізуіне қойылған шектеулер тек БАҚ жұмысына ғана емес, сонымен қатар қоғамның елдің жоғары өкілді органының қызметі туралы ақпарат алу мүмкіндігіне де әсер етеді, дейді.

8 қыркүйек

БАҚ (Қазақстан)

Құрылтайдың алғашқы сессиясына журналистерді аккредиттеу басталды

Құрылтайдың баспасөз қызметі I шақырылым Құрылтайдың алғашқы сессиясына журналистерді тұрақты аккредиттеу басталғанын хабарлады.

Журналистерді аккредиттеу «Масс-медиа туралы» заңға, Мәдениет және ақпарат министрінің бұйрығымен бекітілген журналистерді (БАҚ өкілдерін) аккредиттеудің үлгілік ережесіне, сондай-ақ Құрылтай Бюросының 2026 жылғы 7 қыркүйектегі қаулысымен бекітілген Құрылтай жанындағы журналистерді (БАҚ өкілдерін) аккредиттеу ережесіне сәйкес жүргізіледі. Бұл туралы хабарламада айтылған.

Журналистер аккредитациядан өту үшін 2026 жылғы 22 қыркүйекке дейін pressa@quryltai.kz электрондық поштасына бас редактордың немесе БАҚ иесінің қолы қойылған өтінішті аккредиттеу ережесіне қосымша тіркелген формаға сәйкес жолдау қажет.

10 қыркүйек

БАҚ (Қазақстан)

Депутаттар Құрылтай регламентін қабылдады

10 қыркүйекте Құрылтай отырысында депутаттар Қазақстан Республикасы Құрылтайының регламентін қабылдады.

Баспасөз қызметінің хабарламасында айтылғандай, заң шығару процесінің жаңа ережесіне сәйкес заң жобалары үш оқылымда қаралады. Халықаралық шарттарды ратификациялау немесе денонсациялау туралы заңдар бұған кірмейді, олар екі оқылымда қаралады.

Бірінші оқылымда заң жобасының мақсаты, міндеті, негізгі ережесі және қабылданған жағдайда туындауы мүмкін әлеуметтік-экономикалық, құқықтық және басқа да салдарлары талқыланады. Бірінші оқылымнан кейін түзетулер бойынша егжей-тегжейлі жұмыс жүргізіледі. Екінші оқылымда жұмыс тобына немесе жетекші комитетке енгізілген заң жобасына қатысты түзетулер қаралады. Үшінші оқылым Құрылтайдағы заң шығару рәсімін аяқтайды. Бұл кезеңде заң жобасын Қазақстан Республикасының Конституциясы мен өзге де заңнамасына сәйкестендіруге бағытталған түзетулер ғана қаралады.

Регламентке сәйкес, заң жобаларына түзетулерді депутаттар, комитеттер және фракциялар енгізе алады. Сондай-ақ қаралып жатқан құжаттарға Үкімет енгізген ұсыныстарды қараудың арнайы тәртібі көзделген. Комитет ұсыныстарды қарап, оларды салыстырмалы кестеге енгізу немесе енгізбеу туралы шешім қабылдайды. Бұл ретте заң шығару бастамасы субъектісі заң жобасын оны қараудың кез келген кезеңінде кері қайтарып ала алады.

10 қыркүйек

БАҚ (Қазақстан)

Құрылтай БАҚ-пен өзара жұмыс кезінде депутаттарға қойылатын талаптарды белгіледі

Құрылтай төрағасының орынбасары Дания Еспаева Құрылтай отырысының қорытындысы бойынша өткен брифингте журналистің сұрағына жауап беріп, депутаттардың БАҚ-пен өзара жұмыс кезіндегі депутаттық әдеп талаптары туралы айтты. Сол күні қабылданған Құрылтай регламентіне сәйкес, депутаттар журналистерге тексерілген және шынайы ақпарат беруге тиіс. Дұрыс емес ақпарат тарату депутаттық әдеп нормаларын бұзу ретінде қарастырылуы мүмкін.

Әдеп мәселелері бойынша өтініштерді қарау үшін Әдеп жөніндегі кеңес құрылады. Оның құрамын және төрағасын Құрылтай Бюросы айқындайды. Кеңес жеке және заңды тұлғалардың өтініштерін қарап, депутаттық әдеп мәселелері бойынша түсініктеме береді.

Ережелерді бұзғаны үшін, атап айтқанда, сөгіс жариялау, көпшілік алдында кешірім сұрату, Құрылтайдың бір немесе үш отырысында сөз сөйлеу құқығынан айыру, отырыстан шығару және бір күндік жалақысынан айыру сияқты шаралар көзделген.

10 қыркүйек

БАҚ (Қазақстан)

Құрылтайдың ашық отырыстары онлайн көрсетіліп, сайтта жарияланады

Құрылтай регламентінде отырыстарды, тыңдаулар мен Үкімет сағаттарын өткізу, сондай-ақ заң шығару процесі мен депутаттық бірлестіктердің қызметін ұйымдастыру тәртібі белгіленген.

Құжатқа сәйкес, парламент отырыстары әдетте, сәрсенбі және бейсенбі күндері, тыңдаулар — жұма күндері, үкімет сағаттары дүйсенбі күндері өтеді. Отырыстар жалпы тәртіп бойынша ашық болады. Сонымен бірге төрағаның, Бюроның немесе депутаттың ұсынысы бойынша, қатысып отырған депутаттардың көпшілігі қолдаған жағдайда, Құрылтай жабық отырыс өткізе алады.

Ашық отырыстар, соның ішінде Құрылтайдың интернет-ресурсында тікелей көрсетіледі. Барлық отырыстың стенограммасы жасалып, бейнежазбасы жүргізіледі. Ал ашық отырыстардың стенограммалары заң шығарушы органның сайтында жарияланады.

2 қыркүйек

Ольга Воронько, Hronika.kz (Павлодар)

Павлодарда белгісіз адамдар Hronika.kz журналисінің көлігін бүлдірді

Павлодарда қыркүйектің 1-інен 2-сіне қараған түні төрт ер адам Hronika.kz тілшісі Ольга Вороньконың көлігінің дөңгелектерін пышақпен кесіп, көлікке жасыл бояу шашқан. Воронько оқиғаны видеобақылау камерасы арқылы анықтаған. Бұл туралы Hronika.kz хабарлады.

Журналист бұл жағдайды өзінің кәсіби қызметімен байланысты деп болжайды. Оның соңғы жазған материалдарының арасында Павлодар облысы қорғаныс істері жөніндегі департаментінің бұрынғы басшысы Бекзат Оразов, сондай-ақ іздеуде жүрген Сұлтан Ичиев туралы мақалалар бар. Вороньконың жазуынша, Ичиевтің айналасындағы адамдардың бірі туралы материал шыққаннан кейін оның көлігі бүлінген.

Hronika.kz сол түні Павлодардағы басқа бір сайт редакторы пәтерінің кіреберіс есігінің құлпын да белгісіз адамдар бүлдіргенін хабарлады.

8 қыркүйек

Тимур Гафуров, «Наша Газета» (Қостанай)

«Наша газета» бас редакторына қоқан-лоқы жасалды, адвокат полицияға жүгінді

«Наша газета» бас редакторы Тимур Гафуровқа шілде–тамыз айларында Telegram-дағы белгісіз қолданушыдан қорқыту сипатындағы хабарламалар келген. Бұған басылым платформасындағы пікірлерді модерациялауға наразылық себеп болған. Әдетте хабарлама авторы аптасына бір рет жазып, қысым жасап отбасы мүшелеріне де күш қолданатынын айтып қорқытқан.

Хабарламада Гафуровтың жеке деректері мен отбасы туралы мәліметтер, тұрғылықты мекенжайы мен телефон нөмірі көрсетілген скриншоттар қоса жіберілген.

12 тамызда адвокат Анна Дудина қорқыту фактісі бойынша полицияға жүгінді. Оның айтуынша, бір ай ішінде ешқандай процессуалдық әрекет жасалмаған.

8 қыркүйекте Дудина Қостанай облысы полиция департаментіне қабылданған шаралар мен тергеудің барысы туралы ақпарат беруді сұрап, сауал жолдады.

4 қыркүйек

Андрей Скиба, «Наша Газета» (Қостанай)

«НГ»-дан Ресей Мемлекеттік думасы сайлауы кезінде дауыс беру орны туралы мақаланы өшіруді талап етті

«Наша Газета» тілшісі Андрей Скиба Қостанайда Ресей Мемлекеттік думасына сайлауда мерзімінен бұрын дауыс беру өтетін орын туралы мақаланы өшіру туралы талап алды.

Бұған дейін, 1 қыркүйекте «Наша Газета» Sputnik Казахстан-ға сілтеме жасап, 6 қыркүйекте мерзімінен бұрын дауыс беру Достық үйінде өтетінін хабарлаған. Алайда кейін Достық үйінің баспасөз қызметі бұл ақпаратты растаған жоқ және редакцияны Челябі мемлекеттік университетінің Қостанай филиалына жолдады.

2 және 3 қыркүйекте редакция дауыс беру өтетін орынды нақтылап, университет филиалынан дауыс беру уақыты мен қажетті құжаттар туралы ақпарат алуға тырысқан. Филиалдың қабылдау бөлмесі дауыс берудің сол жерде өтетінін растағанымен, қосымша ақпарат бере алмаған. 4 қыркүйекте редакция облыс әкімдігі қызметкері дауыс беру орны Челябі мемлекеттік университеті Қостанай филиалының акт залы болатынын растағаннан кейін, ақпаратты жариялады.

Мақала шыққаннан кейін тілші Андрей Скибаның мобильді нөміріне Челябі мемлекеттік университетінің Қостанай филиалының директоры Наталья Нализко хабарлама жазған. Ол университеттің сайлауды ұйымдастырушы емес, тек дауыс беру үшін орын ұсынушы екенін хабарлаған. Скиба директорға материалды тиісті түсініктемемен толықтыруды ұсынған.

Директор түсініктеме беруден бас тартып, материалды өшіруді талап еткен. Оның айтуынша, мақаладағы тұжырымдар оқырмандарда филиал туралы теріс пікір қалыптастырады. Атап айтқанда, университетте аталған ақпаратты білген және екі күн бойы оны беруден жалтарған деген әсер туындайды.

Наталья Нализко мақаланы өшіруден бас тартылған жағдайда жауап беру және теріске шығару құқығын, іскерлік беделді қорғаудың заңда көзделген тәсілдерін пайдаланатынын мәлімдеген.

Редакция мақаланы өшіруден бас тартты.

3 қыркүйек

Олеся Вертинская, «Дорожный контроль» (Атырау)

«Дорожный контроль» тілшесі үйқамаққа алынды

3 қыркүйекте Атырау соты «Дорожный контроль» желілік басылымының тілшісі, белсенді Олеся Вертинскаяға екі ай мерзімге үйқамақ түріндегі бұлтартпау шарасын тағайындады.

Осыған дейін әлеуметтік желілерде оны қалалық прокуратура ғимаратының жанында полиция қызметкерлерінің күш қолданып алып кеткені түсірілген видео тараған. Жарияланған кадрларда полиция қызметкерлері Вертинскаяны ғимараттан күшпен алып шығады, ал оның қолында жылаған баласы болған.

Атырау облысы полиция департаменті болған жағдайды «мәжбүрлеп жеткізу» деп атады. Ведомствоның мәліметінше, журналист бірнеше рет түсініктеме беру үшін шақырылған. Вертинская мен оның қорғаушысы заң талаптарын орындамағандықтан, тергеуші оны мәжбүрлеп жеткізу туралы қаулы шығарған.

Полиция сондай-ақ қаулыны орындау кезінде Вертинская қызметкерлердің заңды талаптарына бағынбай, қарсылық көрсеткенін мәлімдеді. Кейін Вертинская босатылғанымен, сол күні сот үйқамаққа алу туралы өтінішті қанағаттандырды. Журналист сот-медициналық сараптамадан өтті.

Бұлтартпау шарасы ҚР Қылмыстық кодексінің 107-бабының 2 және 5-бөліктері — «денсаулыққа қасақана орташа ауырлықтағы зиян келтіру» бойынша жүргізіліп жатқан қылмыстық тергеу аясында қолданылды.

Жергілікті «Ақ Жайық» басылымының хабарлауынша, қылмыстық тергеу сәуір айында Атыраудағы азық-түлік базаларының бірінің аумағында болған жанжалға байланысты жүргізіліп жатыр. Тергеу нұсқасына сәйкес, көлік тізгінінде болған Вертинская базаның күзетшісіне қарай көлігін екі рет бағыттаған. Ер адам көлік қағып кеткенін айтқан. Оның алған жарақатын сараптама денсаулыққа орташа ауырлықтағы зиян деп бағалаған. Вертинская бұл нұсқамен келіспейді және бұған дейін болған оқиғаны «автотұзақ» деп атаған.

«Әділ сөз» қорының түсініктемесі

«Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау халықаралық қоры адамның бостандығын шектейтін бұлтартпау шарасы негізді және нақты тәуекелдерге сай болуы тиіс деп санайды. Күдіктінің тергеуден жасырынуы, тергеуге кедергі келтіруі немесе құқыққа қайшы әрекетін жалғастыруы мүмкін екенін дәлелдейтін негіздер болмаған жағдайда, үйқамаққа алу туралы шешім мұқият негізделуі қажет.

Қор сондай-ақ адамды мәжбүрлеп жеткізу кезінде күш қолдану жағдайға қатаң сай болуы және қажетті шектен аспауы тиіс, деп есептейді.

4 қыркүйек

Әлнұр Ильяшев, Марат Тұрымбетов, белсенділер (Алматы)

Белсенділер Әлнұр Ильяшев пен Марат Тұрымбетов жауап алуға жеткізілді

Алматыда белсенділер Әлнұр Ильяшев пен Марат Тұрымбетов ҚР Қылмыстық кодексінің 190-бабы («Алаяқтық») бойынша қозғалған қылмыстық іс аясындағы сотқа дейінгі тергеуге байланысты жауап алуға жеткізілді. Exclusive.kz мәліметінше, қылмыстық іс шетел азаматының арызы негізінде қозғалған. Белсенділердің үйлерінде тінту жүргізілді.

Жауап алынғаннан кейін Әлнұр Ильяшев үйіне жіберілді. Редакцияда бар ақпаратқа сәйкес, ол іс бойынша қорғану құқығы бар куәгер мәртебесінде.

Тергеу әрекеттері кезінде Марат Тұрымбетовтің денсаулығы нашарлаған. Оған жедел жәрдем шақырылып, кейін белсенді ауруханаға жеткізілді.

Оқиғадан бірнеше күн бұрын Әлнұр Ильяшев 27 тамыз күні таңертең оның электрондық поштасына белгісіз біреулер кіруге әрекет жасағанын хабарлаған. Сондай-ақ 21 тамызда оған тіркелген ұялы нөмірлердің біріне электрондық пошта жәшігіне белгісіз адамдар тарапынан тағы әрекеттер жасалған. Белсендінің айтуынша, мамыр айында оның Telegram-аккаунтына кіруге бірнеше рет әрекет жасалған.

Ильяшев Facebook-те: «...түнде орын алған әрекеттен кейін адвокат Сәуле Кобжанова қорғап жатқан, жақында сотталған Татьяна Белованың ісін есіме алдым. Онда біреу ойдан шығарылған бопсалау схемасы бойынша жалған дәлелдер жасап, басқа адамның атына ашылған электрондық пошта арқылы магнаттардың біріне қорқытып хат жолдаған болатын», - деп жазды.

10 қыркүйек

Айжан Әуелбекова, журналист (Тараз)

Журналист Айжан Әуелбекова жазбасына байланысты полицияға шақырылды

Таразда журналист Айжан Ауелбекова ҚР ӘҚБтК-нің 456-2-бабы бойынша — жалған ақпарат пен құқыққа қайшы контент таратқаны үшін әкімшілік хаттама толтыруға полицияға шақырылды.

Бұған журналистің тамыз айында өзіне келіп түскен ақпаратқа сәйкес, Отар ауылының маңында болуы мүмкін және көмекке мұқтаж адам туралы жазбасы себеп болған. Ер адам өзінің құлдықта екенін айтқан. Әлгі адамнан хабарлама мен геолокация алған соң, Әуелбекова бірден аудандық полицияға және облыстық прокуратураға хабарлаған. Әуелбекова қылмыс жасалды деп айтпағанын, тек тексеруді қажет ететін жағдай туралы ақпарат беретін жазба жариялаған.

Журналист өз мәтініндегі нақты қай сөз жалған деп танылғанын білмейді. Әуелбекованың айтуынша, ол әлі күнге дейін әкімшілік жауапкершілікке тартуға себеп болған арыз материалымен таныспаған.

«Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау халықаралық қоры мұндай жазбаны бағалау кезінде оның тұжырымына, ақпарат көзіне және журналистің мәліметті тексеру бойынша жасаған әрекетіне назар аудару маңызды, дейді. Қоғам үшін маңызды болуы мүмкін жағдай туралы ақпарат берудің өзі автоматты түрде жалған ақпарат таратуға теңестірілмеуі тиіс.

31 тамыз

«Курсив» (Алматы)

Алматыдағы ғимараттардың қасбетін реконструкциялауға жұмсалған қаражат туралы мәлімет «қызметтік пайдалануға арналған» деп танылды

Алматы әкімдігі қаланың сегіз ірі көшесіндегі ғимараттардың қасбетін реконструкциялауға қанша қаражат жұмсалғанын құпиялады. Бұл туралы Kursiv.Media хабарлады.

Редакция әр нысанды жөндеуге қанша қаражат бөлінгенін білу үшін сауал жолдаған. Әкімдік бұл мәліметтер «қызметтік пайдалануға арналған материалға жататынын» хабарлаған. Әрі журналистерге дәл осы жұмыстар туралы ақпарат неге «қызметтік пайдалануға арналған» деп танылғанын түсіндірмеген.

«Әділ сөз» қорының түсініктемесі

«Ақпаратқа қол жеткізу туралы» заңның 6-бабы 9) тармақшасына сәйкес, мемлекеттік құпияны қамтитын мәліметтерді қоспағанда, республикалық және жергілікті бюджет қаражатын қалыптастыру және жұмсау туралы қоғам үшін маңызды ақпаратқа қолжетімділік шектелмеуге тиіс.

«Қызметтік пайдалануға арналған» мәртебесі мемлекеттік құпияға жатпайтындықтан, жергілікті бюджет қаражатының жұмсалуы туралы ақпаратқа қолжетімділікті шектеу заңсыз.

4 қыркүйек

Александра Ким, Grafa.kz (Шымкент)

Grafa.kz журналистік сауалға жауап алуда қиындықтар туындағанын хабарлады

Grafa.kz бас редакторы Александра Ким «Әділ сөз» қорының тілшісіне Түркістан облысының білім басқармасына жолданған екі журналистік сауалды қарау барысында қиындықтар туындағанын хабарлады.

12 тамыздағы сауал Т.Тәжібаев атындағы мектепте жүргізіліп жатқан жөндеу жұмыстарына қатысты болды. Білім басқармасы сауалды аудандық бөлімге, ал ол өз кезегінде мектепке жолдаған. Мектептің жауабында сұралған ақпараттың бір бөлігі ғана берілген. Сонымен қатар мектеп сұрақтардың бір бөлігі аудандық бөлім мен Білім басқармасының құзыретіне жататынын көрсеткен.

3 тамызда жолданған екінші сауал мектеп директорының орынбасарын жұмыстан шығару, түпкілікті есеп айырысу және пайдаланылмаған еңбек демалысы үшін өтемақыға қатысты барлығы 27 сұрақты қамтыған. Бір айға жуық қаралғаннан кейін eOtinish жүйесінде сауалдың орындалғаны туралы мәртебе пайда болған. Алайда жауап ретінде мектептің бірінші сауалға берген ақпараты қайта көрсетілген.

Журналист Білім басқармасына жүгінгеннен кейін оған жеке жауап жолданған. Алайда оның айтуынша, 27 сұрақтың тек 10-ына жауап берілген.

Редакция Білім министрлігіне, ал қажет болған жағдайда журналистің ақпарат алу құқығына қатысты заңнама талаптарының сақталуына құқықтық баға беру үшін прокуратураға жүгінуді жоспарлап отыр.

8 қыркүйек

«Азаттық Азия» (Астана)

«Азаттық»: депутаттардың жалақысы мен Құрылтай шығындары туралы ақпарат қолжетімділігі шектелген ақпаратқа жатқызылды

Радио Свободная Европа/Радио Свобода қазақ қызметінің (Азаттық) хабарлауынша, Құрылтайдың шаруашылық қамтамасыз ету департаменті депутаттардың жалақысы мен олардың қызметіне бөлінетін қаражат туралы ақпаратты «қолжетімділігі шектелген ақпарат» деп таныған.

Тамыз айында «Азаттық» ҚР Қаржы министрлігіне Құрылтай депутаттарының лауазымдық жалақысы, қосымша төлемдері, тұрғын үй, көлік, медициналық қызмет көрсету және іссапар шығындары туралы мәліметтер беру жөнінде ресми сауал жолдаған.

Бұған қоса журналист Құрылтай мен оның аппаратын бір жыл ұстауға қарастырылған қаражаттың жалпы көлемін және оның жекелеген санаттар бойынша бөлінісін сұраған.

Министрлік департаменті басшысының орынбасары А. Болатұлы қол қойған хатта: «Депутаттардың жалақысына, сондай-ақ олардың қызметін қамтамасыз етуге қарастырылған қаржыландыру көлеміне қатысты мәліметтер қолжетімділігі шектелген ақпаратқа жатады және белгіленген тәртіпке сәйкес жария етуге жатпайды», - делінген.

Редакцияның хабарлауынша, хатта бұл мәліметтерді жариялауға тыйым салатын нақты құқықтық норма көрсетілмеген.

10 қыркүйекте өткен брифинг барысында Құрылтай вице-спикері Дания Еспаева депутаттың жалақысы қалай есептелетінін айтты. Оның сөзінше, депутаттың жалақысы 600 мыңнан 1 млн теңгеге дейін болады.

«Әділ сөз» қорының түсініктемесі

«Ақпаратқа қол жеткізу туралы» заңның 6-бабы 9) тармақшасына сәйкес, мемлекеттік құпияларды қамтитын мәліметтерді қоспағанда, республикалық және жергілікті бюджет қаражатын қалыптастыру және жұмсау туралы қоғам үшін маңызды ақпаратқа қолжетімділік шектелмеуге тиіс.

«Қолжетімділігі шектелген ақпарат» мәртебесі мемлекеттік құпияға жатпайтындықтан, республикалық бюджет қаражатының жұмсалуы туралы ақпаратқа қолжетімділікті шектеу заңсыз қолданылған.

9 қыркүйек

Алиса Масалёва, «Время» (Шымкент)

«Время» тілшісі: прокуратура қылмыстық іс бойынша ақпарат беруден бас тартты, «Азаматтарға арналған үкімет» сауалға жауап бермеді

«Время» газетінің Шымкент қаласы мен Түркістан облысы бойынша меншікті тілшісі Алиса Масалёва «Әділ сөз» қорының тілшісіне шілде және тамыз айларында қоғам үшін маңызды ақпаратты алуда қиындықтар туындағанын хабарлады.

- 9 шілдеде журналист «Яссы-кредит НС» ЖШС-не қатысты қылмыстық іске байланысты Түркістан облысының прокурорына сауал жолдаған. Ол қылмыстық схеманың мән-жайын, мемлекетке келтірілген залалдың мөлшерін, жергілікті атқарушы органдар қызметкерлерінің іске ықтимал қатыстылығы және залалды өтеу бойынша қабылданған шаралар туралы мәлімет сұраған. Кентау қаласының прокуратурасынан жауап белгіленген мерзімде берілген. Алайда журналистке сұралған ақпаратты шығарылған үкім заңды күшіне енгенге дейін бере алмайтындарын хабарлаған.

Осыдан кейін Алиса Масалёва облыстық сотқа жүгінген. Оның айтуынша, соттан іс бойынша қажетті ақпаратты алып, 30 шілдеде жарияланған материалды дайындаған.

- 6 тамызда журналист Шымкент қаласы бойынша «Азаматтарға арналған үкімет» КЕАҚ филиалының директорына мамандандырылған автоХҚКО-ның жұмысының ашықтығы, сыбайлас жемқорлықтың алдын алу шаралары және қызметкерлердің жұмысына бақылау жасау туралы сауал жолдаған. Сауалға жауап берілмеген. Журналистің айтуынша, филиал қызметкерлері оған орталық кеңсе жауап беруге тыйым салғанын айтқан.

2 қыркүйек,

Ольга Воронько, Hronika.kz (Павлодар)

Журналист Ольга Воронько өзі туралы теріс пікір тарағанын хабарлады

Hronika.kz тілшісі Ольга Воронько кәсіпкер Сұлтан Ичиевтің өзі туралы теріс пікір таратқанын хабарлады. Журналист бұл туралы көлігінің бүлінуіне қатысты мақаласында жазды.

Вороньконың айтуынша, ол Ичиевтен бизнесіне қатысты өзін «подстава» жасағаны туралы мәлімдемесін растайтын құжаттарды ұсынуды сұрап хабарласқаннан кейін, кәсіпкердің әлеуметтік желідегі парақшасында журналист туралы жазба пайда болған. Онда  Воронько материалды жарияламау үшін элиталық пәтер мен элиталық курортқа тур алған деген қауесет таратқан.

7 қыркүйек

Динара Егеубаева, DINARION, YouTube-арнасы (Алматы)

RSF журналист Динара Егеубаеваны онлайн-қудалауды айыптады

7 қыркүйекте халықаралық «Шекарасыз тілшілер» ұйымы (RSF) мәлімдеме таратып, DINARION YouTube-арнасының негізін қалаушы Динара Егеубаеваны онлайн-қудалау науқанын айыптады. RSF оның ұйымдастырушыларын анықтап, жауапкершілікке тартуға шақырды.

Мәлімдеме 2026 жылғы шілде–тамыз айларында Егеубаеваға қатысты тіркелген бірқатар шабуылдан кейін жасалды.

Журналист жаппай спам-қоңыраулар мен агрессивті хабарламалар, әлеуметтік желілердегі аккаунттарының бұғатталуы, оның атынан жалған парақшалардың ашылуы және YouTube-арнасының жұмысына қауіп төндірген авторлық құқыққа қатысты шағымдар туралы хабарлаған. Егеубаева өзі мен ұлының жеке деректерінің таралғаны, оның келбеті мен дауысын ЖИ арқылы жасағаны, DINARION арнасының жалған түрі ашылғаны туралы айтқан.

Егеубаева бұл жағдайды кәсіби және қоғамдық қызметіне қарсы ұйымдастырылған қысым  және беделін түсіру науқаны деп бағалаған.

Бұған дейін «Әділ сөз» қоры тәуелсіз журналистің жағдайына алаңдаушылық білдірген. Қор бұл жағдайды Егеубаеваның 2022 жылғы Қаңтар оқиғасы туралы, Украинадағы соғысты және Қазақстанның ішкі саясатын сынағаны үшін бірнеше жылдан бері жалғасып келе жатқан қудалаудың жалғасы деп бағалаған.

1 қыркүйек

«Орда» (Алматы)

«Орда» жұмысын тоқтататынын мәлімдеді

2026 жылғы 1 қыркүйекте orda.kz ақпараттық ресурсының, басылымның әлеуметтік желілердегі және YouTube-тағы барлық аккаунттарының жұмысы тоқтады.

Редакцияның мәлімдеуінше, басылымның жұмысын тоқтату туралы шешімді «Ordamedia.kz» ЖШС-нің құрылтайшысы әрі алғашқы басшысы Мақсат Ғаниев қабылдаған.

Orda.kz бас редакторы Анна Платонованың мәлімдемесінде: «Қабылданған шешімнің астарында қандай да бір басқа себеп жоқ: редакцияның табысы оның жұмысын қамтамасыз етуге жетпейді. Қазіргі жағдайға әкелген өзге себептер жоқ. Редакция өз міндеттемелерін толық орындау үшін бар күшін салады», - делінген.

Анықтама: Orda.kz ақпараттық-сараптамалық басылымы 2020 жылы құрылған. БАҚ Қазақстандағы және әлемдегі оқиғаларды жариялап, жаңалықтар, сараптамалық материалдар, журналистік зерттеулер мен репортаждар дайындады. Материалдар қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде жарияланды. Құрылтайшылары - Мақсат Ғаниев пен Гүлшат Бажкенова.

18 тамызда Бостандық ауданының №2 соты Orda.kz-тің бұрынғы бас редакторы Гүлнәр Бажкенованы екі жылға кейінге шегеру арқылы сегіз жылға бас бостандығынан айырды. Оған бес жыл журналистикамен және қоғамдық қызметпен айналысуға тыйым салды.

«Әділ сөз» қоры бұл үкімді негізсіз әрі біржақты деп атады.

2 қыркүйек

«ГИПЕРБОРЕЙ» YouTube-арнасы (Алматы)

«ГИПЕРБОРЕЙ» YouTube-арнасы шығарылымын тоқтатты

«ГИПЕРБОРЕЙ» YouTube-арнасының авторы әрі жүргізушісі, журналист Вадим Борейко ұзақ мерзімге демалысқа шығуына байланысты белгісіз мерзімге шығарылымын тоқтататынын хабарлады.

Осы кезеңде Biz Birgemiz бағдарламасында жазылушылардың бейнероликтері де жарияланбайды. Бұған емделуге және басқа да мақсаттарға қаражат жинау туралы өтініштер бар жазбалар кірмейді. Вадим Борейко оларды Instagram, Telegram және Facebook желілерінде жариялауды жоспарлап отыр.

Журналистің айтуынша, демалысқа шығуына жиналып қалған жеке шаруасымен айналысу себеп болған.

Вадим Борейко Telegram-да: «Тамызда ГИПЕРБОРЕЙ YouTube-арнасына жеті жыл толды. Осы жылдарда демалысқа шыққан жоқпын. Шаршағаннан бөлек, үй шаруасы да жиналып қалды. Сондықтан ұзақ демалысқа шығамын. Ешқайда бармаймын, Алматыда боламын: құрылыс салушының маған қатысты берген талап арызы бойынша азаматтық сот процесі әлі аяқталған жоқ», деп жазды

2 қыркүйек

ҚазТАГ (Алматы)

Threads-те ҚазТАГ жұмысын тоқтататыны туралы жалған жазба тарады

Threads әлеуметтік желісінде ҚазТАГ агенттігі 2026 жылғы 7 қыркүйектен бастап белгісіз мерзімге жұмысын тоқтататыны туралы хабарлама тарады. Жазбада бұған агенттік басшылары Әсет Матаев пен Әмір Қасеновке қатысты сот шешімінің салдары себеп болғаны айтылған.

aigulmahanbetova5 аккаунтын пайдаланушы дәлел ретінде ҚазТАГ пен Factcheck.kz Telegram-арналарында жарияланды-мыс деген материалдардың скриншоттарын орналастырған.

Factcheck.kz ақпаратты тексеріп, ҚазТАГ-та, Factcheck.kz-те ҚазТАГ жұмысының тоқтайтыны туралы хабарлама жарияламағанын анықтады. Threads желісінде орналастырылған скриншоттардың жалған екені белгілі болды.

ҚазТАГ жазбаға назар аударып, ақпаратты жоққа шығарды.

Factcheck.kz мәліметінше, ақпаратты алғаш таратқан аккаунт жазбаға дейін ашылған болуы мүмкін. Тексеру кезінде оның жазылушылары болмаған, ал аккаунтта 1 қыркүйекте жарияланған екі жазба болған. Бірінші жазбада да қазақстандық журналист Динара Егеубаева туралы жалған ақпарат тараған.

4 қыркүйек

БАҚ (Қазақстан)

«Әділ сөз» қоры Қазақстандағы медиакеңістіктің тарылуына алаңдаулы

«Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау халықаралық қоры Қазақстандағы тәуелсіз журналистика кеңістігінің тарылуына алаңдаушылық білдірді. Қор Orda.kz-тің жұмысын тоқтатуы, журналист Вадим Борейконың ұзақ үзіліс алуы және ҚазТАГ-тың жабылатыны туралы жалған ақпараттың таралуының себептері әртүрлі болғанымен, олардың жиынтығы тәуелсіз медианың осал тұсы артып келе жатқанын көрсетеді, деді.

Қордың пікірінше, құқықтық, экономикалық және цифрлық қауіп қоғам үшін маңызды ақпарат көздерінің санын біртіндеп азайтып жатыр.

Қор мәлімдемесінде: «Әрбір тәуелсіз медианың жойылуы немесе әлсіреуі - тек нақты редакцияның мәселесі емес. Бұл қоғамның әртүрлі көзқарастар мен қоғам үшін маңызды ақпарат көздері санының азаюы», - делінген.

9 қыркүйек

Caravan.kz (Алматы)

Caravan.kz сыртқы кибершабуыл мен бопсалау туралы хабарлады

2026 жылғы тамыздың 2-сінен 3-іне қараған түні Caravan.kz ақпараттық жүйесіне кибершабуыл жасалды. Шабуыл сайт сервері мен корпоративтік желінің жекелеген элементтеріне бағытталған. Рұқсатсыз араласу салдарынан сайттың жұмысы уақытша тоқтатылды. Бұл туралы редакция 5 тамызда хабарлады.

Caravan.kz мәліметінше, өзін Black Field тобының мүшелері ретінде таныстырған қаскөйлер редакциямен байланысып, қаржылай өтем талап еткен. Көшіріп алынған немесе қолдан жасалған корпоративтік және жеке деректерді жариялайтынын айтып, қоқан-лоқы жасаған. Редакция интернетте «Caravan.kz-тен тараған ақпараттың сыртқа шығуы» ретінде ұсынылып жатқан материалдардың басылым тарапынан расталмағанын және олардың өзгертілуі немесе қолдан жасалуы мүмкін екенін ескертті.

Рұқсатсыз қол жеткізу, бопсалау және БАҚ жұмысына кедергі келтіруге әрекет жасау фактілері бойынша басылымның меншік иесі «Kazakhstan Today» агенттігі» ЖШС және Caravan.kz медиапорталы Қазақстанның құқық қорғау және тиісті мемлекеттік органдарына шағым жолдады. Редакция ресми тергеуге жәрдемдесіп жатқанын хабарлады.

9 қыркүйекте басылым редакциясы «Әділ сөз» ХҚ-ның тілшісіне тергеу әрекеті оқиғадан кейін басталғанын растады. Тергеу мүддесіне байланысты оның егжей-тегжейі жарияланбайды.

1, 3 қыркүйек

Elmedia, Instagram аккаунты (Алматы)

Elmedia-ның Instagram-дағы бірқатар жазбалары жалған шағымдардан кейін бұғатталды

Elmedia редакциясы Instagram аккаунтындағы бірқатар жазбалардың жалған шағымнан кейін бұғатталғанын хабарлады.

1 қыркүйекте редакция белгісіз тұлғалардың материалдарды өшіру үшін Meta-ның автоматты модерация жүйесін пайдаланғанын хабарлады.

Редакция мәліметінше, шағымдар dexterislmai@gmail.com электрондық поштасынан жіберілген. Белгісіз тұлғалар өздерін контенттің құқық иелері ретінде таныстырып, DMCA рәсімін (платформалардың авторлық құқықтың бұзылуына қатысты шағымдарды қарау тәртібін) пайдаланған.

Нәтижесінде бірқатар материалдар, оның ішінде кәсіпкер Александр Машкевичке қатысты тергеу туралы видео, Назарбаевтар әулетінің активтерін тазарту туралы материал, кәсіпкер Сергей Ильиннің қаржы полициясының қызметі туралы монологы, сондай-ақ Гүлжан Ерғалиеваның отбасына жасалған шабуыл туралы эфир бұғатталды.

Elmedia материалдарының платформа тарапынан алдын ала қолмен тексерілместен өшірілгенін мәлімдеді. Редакция материалдарды қалпына келтіру үшін қарсы шағым дайындап жатыр.

Дереккөз: https://t.me/elmedia_kz/8917

3 қыркүйекте Elmedia шабуылдың жалғасып, ауқымы кеңейе түскенін мәлімдеді. Редакцияның мәліметінше, бұл жолы шағымдар әртүрлі аты-жөні мен электрондық пошта адресін пайдаланған қолданушылардан түскен, ал шағым мәтіндері ағылшын тіліндегі стандартты хабарламаларға ауыстырылған.

Elmedia мәліметінше, бұл жолы экономикалық тақырыптағы материалдар да өшірілді. Олардың қатарында экономистер Расул Рысмамбетов пен Арман Бейсембаевтың банк секторы, халықтың шамадан тыс кредитке тәуелділігі және нақты экономиканың тоқырауы туралы видеолары бар. Редакция болып жатқан жағдайды сыни материалдарды жүйелі түрде өшіруге бағытталған әрекет деп санайды.

1 қыркүйек

Жанна Байтелова, журналист (Алматы облысы)

Жанна Байтелованың Facebook-тегі аккаунтына бұғат қаупі төнді

Журналист Жанна Байтелова Facebook желісінде авторлық құқықты бұзды деген шағымнан соң материалдар өшірілгенін хабарлады. Енді оның аккаунтына бұғатталу қаупі төніп тұр. Байтелова тәуелсіз БАҚ пен журналистерге қысым туралы және басқа да қоғамдық маңызы бар тақырыптарды жазады.

Журналист айтуынша, Facebook парақшасында бөліскен жазбаларды өшіре бастаған. Олардың арасында Лұқпан Ахмедьяров, Айжан Хамит, Рауль Упоров және басқа да авторлардың материалдары бар. Байтелова жариялаған скриншоттардан бірнеше жазбаның 28 және 29 тамызда «Авторлық құқық» белгісімен өшірілгені көрінеді.

Байтелованың айтуынша, шағымдар жазба авторларының атынан түскен, алайда шағым жіберілген электрондық адрестер олардыкі емес. Авторлар Meta-ға материалдарын өшіру туралы талаппен жүгінбегендерін айтқан.

Журналист жазбалардың өшірілуі тек қоғамдық-саяси контентке қатысты емес екеніне де назар аударды.

Байтелова: «Meta қашаннан репосттарды авторлық құқықты бұзу деп санай бастаған? Бұл қауіпті, өйткені жаппай заңбұзушылық үшін парақшаң бұғатталуы мүмкін», - деп жазды.

Бұл іске қатысымыз жоқ деген адамдардың атынан әртүрлі электрондық адрестерден бірқатар шағымның түсуі журналистің аккаунтына қарсы үйлестірілген әрекеттер болуы мүмкін. Жазбаларды өшірер алдында Meta шағым түсірушілердің жеке басын және олардың контентке қатысты құқықтарын қалай тексеретіні ашық қалып отыр.

6 қыркүйек

Ботагоз Омарова, «Айтпа, Ботагоз!» (Қараганды)

Facebook Ботагөз Омарованың аккаунтының жұмысын авторлық құқықты бұзды деген күдікпен тоқтатты

Журналист Ботагөз Омарова 2026 жылғы 23 тамызда Facebook аккаунтының жұмысы тоқтатылғанын хабарлады. Платформаның хабарламасына сәйкес, аккаунт басқа қолданушыларға көрінбейді, Омарова оны пайдалану мүмкіндігінен айырылған.

Facebook бұғаттауға себеп ретінде зияткерлік меншік құқықтарына, оның ішінде авторлық құқыққа қатысты ережелерді қамтитын Пайдаланушы келісімінің талаптары бұзылғанын көрсетті. Алайда санкцияға негіз болған нақты материал немесе жазба хабарламада көрсетілмеген.

Facebook Ботагөз Омароваға шешімге шағымдану үшін 175 күн қалғанын хабарлады. Егер апелляция берілмесе, аккаунт біржола өшірілуі мүмкін. Сондай-ақ платформа аккаунтты қайта тексеру үшін қолданушыдан қосымша ақпарат талап етілуі мүмкін екенін ескертті.

7 қыркүйек

Мирас Нұрмұханбетов, Elmedia (Алматы)

Elmedia журналисі Facebook аккаунтының бұғатталғанын хабарлады

7 қыркүйек күні таңертең Elmedia редакторы Мирас Нұрмұханбетов авторлық құқықты бұзды деген себеппен жазбасы өшірілгені туралы хабарлама алған. Әңгіме оның метрода түсірген, жастардың ән айтып тұрғаны бейнеленген қысқа видео туралы болды. Нұрмұханбетов видеоны өзі түсірген.

Журналистің айтуынша, бірден шағымдану мүмкін болмаған, өйткені хабарламада видеоға құқығын талап еткен адамның аты-жөні көрсетілмеген.

Кейін Нұрмұханбетов аккаунтының бұғатталғаны туралы жаңа хабарлама алған. Журналистің мәліметінше, 2026 жылғы ақпаннан тамызға дейін жариялаған бірнеше материалына қатысты шағым AMR ABD ELHADY аккаунтынан түскен. Шағым иесі өзін жарияланған материалдардың авторы ретінде көрсеткен.

Нұрмұханбетов аккаунттың бұғатталуына шағым түсірді. Айтуынша, парақшасы шамамен 16 жыл жұмыс істеп, 12 мыңға жуық жазылушы жинаған. Парақшада әр жылдары жарияланған мәтіндері, фотосуреттері мен видеоматериалдары болған.

Бұғатталғаннан кейін журналист жаңа аккаунт ашып, жазылушыларымен байланысын жалғастырып жатқанын хабарлады.

11 қыркүйек

Диана Окремова, Гүлмира Біржанова, «Құқықтық медиа-орталық» (Астана)

Facebook авторлық құқыққа қатысты шағымдардан кейін Құқықтық медиа-орталық басшылары аккаунттарының жұмысын тоқтатты

Құқықтық медиа-орталық басшылары Диана Окремова мен Гүлмира Биржанованың Facebook аккаунттары авторлық құқықтың бұзылғаны туралы бірқатар шағымнан кейін қолжетімсіз болды.

Құқықтық медиа-орталықтың мәліметінше, екі жағдайда да әрекет ету тәсілі ұқсас болған. Алдымен белгісіз қолданушылар авторлық құқықтың бұзылғаны туралы шағымданған содан кейін Facebook жазбаларды өшірген. Кейін жаңа шағымдар түскен, Facebook жағдайды бірнеше рет бұзу дерегі ретінде бағалап, аккаунттардың жұмысын тоқтатқан.

Шешімге шағымдану кезінде әлеуметтік желі шағым берген адамға тікелей жүгінуді ұсынған. Контентті өшіру алдында платформа толыққанды қосымша тексеру жүргізбеген.

Құқықтық медиа-орталық мамандары аккаунттарға қайта қол жеткізген жағдайда да бұрынғы контентті қалпына келтіру мүмкіндігіне алаңдайды. Өшірілген материалдар біржола жоғалуы мүмкін.

9 қыркүйек

Интернет (Қазақстан)

IT-бауырсақи Қазақстандағы интернет-ресурстарға қолжетімділікке қатысты ақау мен қиындықтар туралы хабарлады

Telegram-дағы IT-бауырсақи арнасы Қазақстанда соңғы бір жылда болған интернеттегі ақау, бұғат және жекелеген онлайн-ресурстарға қолжетімділік мәселелеріне шолу жариялады.

Осы кезеңде қолданушылар бірқатар интернет-ресурста ақауға және қолжетімділіктің шектелуіне тап болған. Олардың қатарында Telegram, GitHub, share.google, kaztag.kz, HDrezka және ua.tribuna.com бар.

Жазба авторларының пікірінше, кейбір жағдайдың себептері түсініксіз. Олар техникалық ақауға, трафикті сүзу жүйелерінің жұмысына немесе жекелеген ведомстволардың әрекеттеріне байланысты болуы мүмкін.

Атап айтқанда, ақпанда IFKZ (Internet Freedom) мамандары KazTAG сайтында. (трафикті ұстап қалу әрекетіне өте ұқсас болған) сертификат қатесін тіркеген. Оқиға резонанс тудырған материал жарияланғаннан кейін орын алған.

Тамызда Telegram ел бойынша бірнеше сағатқа жұмысын тоқтатты. «Қазақтелеком» ақауға сыртқы пирингке қатысты проблемалар себеп болғанын түсіндірді. Редакцияның жазуынша, VPN қолданған кезде мессенджерге қолжетімділік қалпына келген.

IT-бауырсақи мұндай ақау мен шектеулердің себептері ашық түсіндірілмейтініне назар аударды. Бұл қолданушыларға ресурстың қолжетімсіз болуы техникалық ақаудан ба, әлде қолжетімділікті шектеуден болды ма түсінуге мүмкіндік бермейді.

31 тамыз

Altyn-orda.kz

«Алтын Орда» Айгүл Қапай туралы ақпаратты жоққа шығарды

2026 жылғы 31 тамызда «Алтын Орда» интернет-басылымының редакциясы белсенді әрі блогер Айгүл Қапай туралы шындыққа сәйкес келмейтін ақпарат таратқанын мойындап, теріске шығару жариялады. Бұған дейін басылым Қапай Қазақстан аумағын Ресей Федерациясына қосуға шақырды деген ақпарат таратқан.

«Алтын Орда» бұл ақпараттың шындыққа сәйкес келмейтінін және белсендінің қоғамдық ұстанымы мен көп жылғы қызметіне қайшы екенін растады. Ақпараттың дереккөзі әлеуметтік желілердегі анонимді аккаунттар болған.

Теріске шығару мәтінінде: «Біз белгісіз аккаунттар таратқан ақпаратқа сеніп, қателестік және іс жүзінде ақпараттық арандатуға еріп кеттік», - делінген.

Басылым Айгүл Қапайдан және оқырмандарынан шын жүректен кешірім сұрап, дереккөзді тексермей жарияланған мұндай материалды шынайы ақпарат деп санауға болмайды, деді.

1 қыркүйек

Мұрат Нұрғалымов, MSU.CITY (Қарағанды)

Полицейге сұрақ қойғаны үшін журналистке салынған айыппұл туралы қаулы заңды күшіне енді

1 қыркүйекте Қарағанды облыстық сотының апелляциялық алқасы Қарағанды қаласының мамандандырылған ауданаралық әкімшілік құқық бұзушылықтар жөніндегі сотының қаулысын өзгеріссіз қалдырды. MSU.CITY жаңалықтар сайтының бас редакторы, қалалық қоғамдық кеңестің мүшесі Мұрат Нұрғалымовқа айыппұл салынған.

2026 жылғы 14 тамызда сот Нұрғалымовты құқық қорғау органы қызметкерінің заңды өкіміне бағынбағаны үшін кінәлі деп танып (ҚР ӘҚБтК-нің 667-бабының 1-бөлігі), 129 750 теңге айыппұл салған.

Жауапкершілікке тартуға журналист тұратын үйдің ауласында 17 шілдеге қараған түні болған оқиға себеп болған. Нұрғалымовтың сотқа түсіндіруінше, сол кеште ол көршісінің жанында тұрған полиция қызметкерлерін көрген. Журналист әрі қалалық қоғамдық кеңестің мүшесі ретінде олардың қасына барып, өзін таныстырып, қызметкерлердің бірінен аты-жөнін айтып, қызметтік куәлігін көрсетуін сұраған. Ол полиция қызметкерлерін балағаттамағанын, мазаламағанын және олардың жұмысына кедергі келтірмегенін айтты. Полиция қызметкері оның өтінішін елемеген, кейін журналистке күш қолданып, оны медициналық куәландыруға жеткізген. Тексеру нәтижесінде оның ағзасынан алкоголь немесе өзге де заттар анықталмаған.

31 тамызда «Әділ сөз» қоры Мәдениет және ақпарат министрлігіне қайырылып, қарағандылық журналист Мұрат Нұрғалымовтың құқығын қорғауды сұрады. Қор заңнамаға сәйкес, ішкі істер органдарының қызметкерлері азаматтарға жүгінген кезде өздерін таныстырып, қызметтік куәлігін көрсетуге міндетті, деді.

«Әділ сөз» болған оқиғаға объективті құқықтық баға берілуі, оның ішінде полиция қызметкерінің әрекеті мен журналисті әкімшілік жауапкершілікке тарту мән-жайлары тексерілуі қажет деп санайды.

2 қыркүйек

Hronika.kz (Павлодар)

Қорғаныс министрлігі Hronika.kz-тен мақалаға өзгеріс енгізіп, теріске шығаруды жариялауды талап етті

28 тамызда Hronika.kz редакциясына Ольга Вороньконың «Павлодарский военком, обвиненный в наведении порчи на министра обороны, восстановлен на работе» атты мақаласына байланысты Қорғаныс министрлігінен хат келді.

Министрлік материалға өзгеріс енгізіп, өзі шындыққа сәйкес келмейді деп санайтын мәліметтерді теріске шығаруды бес күнтізбелік күн ішінде жариялауды талап етті.

Атап айтқанда, Қорғаныс министрлігі Бекзат Оразовтың әскери қызметтен шығарылмағанын, тек атқарып отырған лауазымынан босатылып, ведомство қарамағына жіберілгенін мәлімдеген. Сондай-ақ министрлік Оразовқа қатысты сотқа дейінгі тергеу жүргізілгені және қызметтік тергеу нәтижесінде кадрлық шешім қабылданғаны туралы ақпарат тарату кезінде «журналисті алдады» деген тұжырымды негізсіз деп санайды.

Бұдан бөлек, ведомство мақалаға Оразовқа қатысты сотқа дейінгі тергеудің қылмыстық құқық бұзушылық құрамының болмауына байланысты тоқтатылғаны және кейін оның қызметіне қайта алынғаны туралы ақпарат қосуды талап етті.

Қорғаныс министрлігі материалдың тақырыбына да назар аударуды талап етті. Ведомство әскери қызметшінің Қорғаныс министрін және оның бірінші орынбасарын «дуалауға тапсырыс бергені» туралы тұжырым заңды күшіне енген сот шешімімен немесе өзге де ресми құжатпен анықталмағанын мәлімдеді.

Даулы мәліметтер сақталған жағдайда Қорғаныс министрлігі сотқа жүгінетінін хабарлады.

«Әділ сөз» қорының түсініктемесі

Жоғарғы Соттың 2026 жылғы 20 мамырдағы №3 «Ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді қорғау туралы заңнаманы соттардың қолдануы туралы» нормативтік қаулысының 2-тармағына сәйкес, заңды тұлғаның іскерлік беделіне тек оның шаруашылық (экономикалық) қызметіне берілген баға жатады. Бұл мемлекеттік мекеме (бұл жағдайда – Қорғаныс министрлігі) туралы шындыққа сәйкес келмейтін мәліметтер оның шаруашылық (экономикалық) қызметіне қатысты болмаса, іскерлік беделін қорғау туралы талаппен сотқа жүгінуге құқылы емес дегенді білдіреді. Мұндай жағдайда талап қою құқығы тек өзінің ар-намысы мен қадір-қасиетін қорғау үшін жеке тұлғаларға беріледі.

8 қыркүйек

Александра Алехова, журналист (Алматы)

Журналист Александра Алёхованың ісі бойынша апелляцияны қарау белгісіз мерзімге кейінге қалды

Журналист Александра Алёхованың (Сенцова) қылмыстық ісі бойынша бұған дейін 15 қыркүйекке белгіленген апелляциялық шағымды қарау белгісіз мерзімге кейінге қалды. Бұл туралы Алёхованың адвокаты журналист Вадим Борейкоға хабарлады.

Алматы қалалық сотындағы отырыс жабық режимде өтеді. Жаңа отырыстың күні мен уақыты әзірге белгісіз.

Еске салайық, 3 тамызда Алматы қаласының қылмыстық істер жөніндегі Алмалы аудандық соты Алёхованы ҚР ҚК-нің 147-бабының 5-бөлігі бойынша (жеке құпияны құрайтын дербес деректерді масс-медиада заңсыз тарату) кінәлі деп таныған. Сот журналисті үш жылға бас бостандығынан айырған. Жазасын өтеуді бес жылға, яғни 2031 жылға дейін кейінге қалдырды.  Үш жыл журналистік қызметпен айналысуға тыйым салды.

Қылмыстық қудалауға бұған дейін танымал Telegram-арнада жарияланған жәбірленуші туралы мәліметтердің қайта таралуы себеп болған.

Бұған дейін «Әділ сөз» қоры Алёховаға тағайындалған жаза тым қатал екенін мәлімдеген. Қор даулы ақпараттың бастапқы дереккөзінің қылмыстық жауапкершілікке тартылмағанына, ал деректердің бастапқыда сыртқа шығуына жол берген құқық қорғау органының қызметкеріне тәртіптік жаза қолданылғанына назар аударған.

Үкімге екі тарап та апелляциялық шағым түсірді. Алматы прокуратурасы жазаны жеңілдетуді сұраса, Алёхованың қорғау тарапы оны кінәсіз дейді.

11 қыркүйек

Санжар Боқаев, қоғам белсендісі (Алматы)

Санжар Бокаевқа қатысты қылмыстық іс сотқа түсті

Қоғам белсендісі әрі блогер Санжар Бокаевқа қатысты қылмыстық іс Алматы қаласының қылмыстық істер жөніндегі Алмалы аудандық сотына түсті. Бұл туралы оның адвокаты Радмир Утепов хабарлады.

Боқаевқа Қылмыстық кодекстің бірнеше бабы, соның ішінде көрінеу жалған ақпарат тарату (ҚР ҚК-нің 274-бабы) бойынша айып тағылып отыр. Бас прокуратураның Боқаев ұсталған 18 наурызда жариялаған ақпаратына сәйкес, блогер «жалған ақпарат тарату және қоғамда теріс пікір қалыптастыру мақсатында әлеуметтік желілерде қоғамдық саябақ аумағында жекелеген адамдардың заңсыз ағаш кескені және құрылыс нысандарынан мүлік ұрлағаны туралы видеоматериалдар орналастырды» деген күдікке ілінген.

Тергеу нұсқасы бойынша, бұл әрекеттерді ол өзі ұйымдастырып, қаржыландырған.

Сот отырысының күні әзірге белгісіз.