2026 жылғы 11–18 қыркүйек аралығында Қазақстандағы сөз бостандығы мониторингі

15 қыркүйек

ЕО: әлемде демократияға қауіп төніп тұр

15 қыркүйекте, Халықаралық демократия күні қарсаңында Еуропалық комиссияның атқарушы вице-президенті Хенна Вирккунен, ЕО-ның сыртқы істер және қауіпсіздік саясаты жөніндегі жоғары өкілі Кая Каллас және Еурокомиссар Майкл Макграт демократияның жай-күйі мен демократиялық үдерістерге төнетін қауіп туралы бірлескен мәлімдеме жасады.

Мәлімдеме авторлары тұрақты демократия белгілерінің бірі ретінде қорқытуға қарамастан журналистердің жұмыс істеуі мен бүкіл әлемде тәуелсіз БАҚ-қа жасалатын шабуылдардың жиілеп бара жатқанын атады. Демократияға төнетін жаһандық қауіптің қатарында дезинформацияның бұрын-соңды болмаған жылдамдықпен таралуы, жасанды интеллект пен ақпаратты бұрмалау үшін қолданылатын алгоритмдер арқылы ақпаратты манипуляциялау, қоғамдық пікірталасты бұрмалап, демократиялық институттар мен сайлауға деген сенімді әлсірету аталды.

ЕО өкілдерінің айтуынша, технологиялық жетістіктерді ақпаратты манипуляциялау үшін ғана емес, сондай-ақ ашықтықты арттыруға, шынайы ақпаратқа қолжетімділікті кеңейтуге және азаматтардың қоғамдық өмірге қатысуын дамытуға пайдалануға болады.

14 қыркүйек

Масс-медиа (Қазақстан)

Әлеуметтік желілер мен мессенджерлер – ақпарат алудың ең танымал көзі

Қазақстандық қоғамдық даму институты 2026 жылдың III тоқсанындағы қоғамдық-саяси ахуалдың негізгі индикаторлары бойынша тоқсан сайын жүргізілетін сауалнаманың нәтижесін жариялады. Зерттеу республикалық маңызы бар қалаларда, облыс орталықтары мен ауылдық елді мекендерде 18 жастан асқан 2400 респондентпен бетпе-бет сұхбат жүргізу әдісімен өткізілген.

Зерттеу нәтижесіне сәйкес, респонденттердің ең көп бөлігі – 39,1% – өздері сенетін ақпарат көзі ретінде әлеуметтік желілерді жазбалар мен мессенджерлердегі хабарламаларды атаған.

Екінші орында қазақстандық телеарналар тұр. Сауалнамаға қатысқандардың 33%-ы соларға сенеді. Бұл көрсеткіш II тоқсанмен салыстырғанда 4,3 пайыз жоғары.

Респонденттердің 16%-ы достары, әріптестері мен туыстарынан алатын ақпаратқа сенеді.

Халықаралық ақпарат агенттіктерінің сайттарына 9,2% респондент, 4,8%-ы радио арқылы таралатын ақпаратқа, ал 5%-ы баспасөздегі ақпаратқа сенеді.

Зерттеу авторларының бағалауынша, нәтиже цифрлық арналардың дамуы дәстүрлі медианың біржақты ығыстырылып жатқанын көрсетпейді. Керісінше, әлеуметтік желілер мен мессенджерлер теледидар және ресми онлайн-ресурстармен қатар қолданылатын ақпарат тұтынудың гибридті моделі қалыптасып келеді.

12 қыркүйек

Блогерлер (Қазақстан)

Қостанай облысының полициясы блогерлерге әлеуметтік желілердегі бейәдеп сөздер үшін жауапкершілік туралы түсініктеме берді

12 қыркүйекте Қостанай облысы полиция департаменті «Наш Костанай» тілшісіне өңірде әлеуметтік желілерде бейәдеп сөз қолданған блогерлердің жауапкершілікке тартылу жағдайларының көбейгеніне қатысты түсініктеме берді.

Ведомствоның түсіндіруінше, ұсақ бұзақылық белгілері бар интернеттегі жазбалар, соның ішінде видеороликтер, мәтіндер, пікірлер мен тікелей эфирлер арқылы яғни қоғамдық орында бейәдеп сөз айтып, айналасындағыларға құрметсіздік таныту және азаматтардың қоғамдық тәртібі мен тыныштығын бұзу жағдайы ӘҚБтК-нің 434-бабы бойынша әкімшілік жауапкершілікке әкелуі мүмкін. Сонымен бірге жекелеген бейәдеп сөздің қолданылуы өздігінен автоматты түрде жауапкершілікке тартуға негіз болмайды.

Мұндай жағдайларды бағалау кезінде жазбаның көпшілікке қолжетімділігі және оны орналастырудың нақты мән-жайы ескеріледі. Ашық парақшалар, көпшілікке арналған арналар, топтар мен тікелей эфирлер шектеусіз адамдар тобына қолжетімді болуына қарай қарастырылуы мүмкін. Әр материал жеке бағаланады – оның нысанасы, бағыты, айналадағыларға құрметсіздіктің болуы және қоғамдық тәртіптің бұзылуы ескеріледі.

Департамент, материалдың әзіл-оспақ немесе ойын-сауық мақсатында жариялануы авторды, егер оның әрекетінен әкімшілік құқық бұзушылық құрамы анықталса, жауапкершіліктен босатпайды, деді.

18 қыркүйек

Әлеуметтік желілер (Қазақстан)

Әкімшілік полиция комитетінің өкілі әлеуметтік желілердегі құқық бұзушылықтарды анықтау туралы айтты

18 қыркүйекте «Атамекен» телеарнасының «Дневной формат» бағдарламасында Әкімшілік полиция комитеті басқармасының бастығы Руслан Қаржаспеков құқық қорғау органдарының әлеуметтік желілердегі құқық бұзушылықтарды қалай анықтайтыны туралы айтты.

Оның айтуынша, ақпараттың негізгі көзі – азаматтардың өтініштері. Сонымен қатар TikTok пен тікелей эфирлерді қоғамдық көмекшілер бақылап, бейнежазбаларды тіркеп, полицияға жолдайды. Әлеуметтік желілерді мобильді топ та бақылайды.

Қаржаспековтің айтуынша, пайдаланушының жеке басын анықтау, соның ішінде оның қолданатын никнейміне байланысты. Полиция адамның жеке басын суреті арқылы да анықтап, аккаунттың шынымен сол адамға тиесілі екенін тексере алады. Адамның сыртқы келбетін жасыру, дауысын өзгерту және жасанды интеллектке негізделген басқа да технологиялар оның жеке басын анықтауға кедергі келтіруі мүмкін. Полиция құқық бұзушылықтарды анықтау үшін жасанды интеллектіні қолдануменде жұмыс істеп жатыр.

Қаржаспеков құқық бұзушылық жасаған пайдаланушы Қазақстанда болса, полиция оны табатынын мәлімдеді.

11 қыркүйек

Блогер (Қостанай облысы)

Кәсіпкерлер палатасында блогердің ЖШС қызметі туралы жазбасы талқыланды

11 қыркүйекте өңірлік Кәсіпкерлер палатасында Қостанай облысы прокурорының аға көмекшісі Денис Леоновтың қатысуымен өткен жеке қабылдауда «Зуевка» ЖШС басшысы Александр Бородиннің шаруашылық қызмет туралы блогердің жазбасына қатысты өтініші қаралды. Кәсіпкер әлеуметтік желілердегі жазбадан кейін кәсіпорынның беделін қорғауға мәжбүр болғанын мәлімдеді. Бұл туралы«Костанайские новости» хабарлады.

Бұған жасымық қалдықтарын кәдеге жарату және оған жақын орналасқан көлдің экожүйесінің жағдайы туралы жазбалар себеп болған. Бородиннің айтуынша, айтылған деректердің барлығын бұған дейін Тобыл-Торғай бассейндік инспекциясы тексеріп, заң бұзушылық анықтамаған. «Зуевка» ЖШС басшысы тексерілмеген ақпараттың таралуы бизнестің мүддесіне нұқсан келтіреді деп санайды.

Бородин мысал ретінде ауылдағы жол мәселесін де келтірді. Оның айтуынша, блогердің ауыр жүк көліктеріне қатысты шағымынан кейін «Зуевка» ЖШС жергілікті әкімдікпен бірлесіп айналма жолды жедел ұйымдастырған. Алайда кейін жолды үнемі сумен суарып отыру туралы талап қойылған. Шаруашылық мұны бизнеске қасақана қысым көрсету деп санайды.

Кездесу қорытындысы бойынша Денис Леонов іскерлік беделді қорғау және шындыққа сәйкес келмейтін мәліметтерді теріске шығару тәртібін азаматтық сот ісін жүргізу аясында түсіндірді.

14 қыркүйек

Шетелдік БАҚ (Қазақстан)

СІМ шетелдік БАҚ-ты аккредиттеу ережесіне өзгерістер енгізу туралы бұйрық жобасының қысқаша сипаттамасын жариялады

14 қыркүйекте «Ашық НҚА» порталында Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің 2016 жылғы 18 мамырдағы №11-1-2/192 «Шетелдік бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдіктері мен олардың журналистерін аккредиттеу ережесін бекіту туралы» бұйрығына өзгерістер енгізу туралы бұйрық жобасының қысқаша сипаттамасы жарияланды.

Жоба сипаттамасында: «Жобаның мақсаты – халықаралық тәжірибе мен ақпараттық өзара іс-қимылды ұйымдастырудың заманауи тәсілдерін ескере отырып, Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі жанындағы шетелдік бұқаралық ақпарат құралдары өкілдерін аккредиттеу тәртібін жетілдіру.

Ұсынылып отырған өзгерістер ұйымдастырушылық сипатқа ие және қолданыстағы рәсімдерді ретке келтіруге бағытталған. Бұл ретте бұқаралық ақпарат құралдарының кәсіби дербестігі, сондай-ақ аккредиттеуді жүзеге асырудың түсінікті әрі ашық шарттары қамтамасыз етіледі», – делінген.

Жобаны әзірлеуші – ҚР СІМ – жобаның қабылдануы құқықтық, әлеуметтік және экономикалық тұрғыдан теріс салдарға әкелмейді және Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге кері әсер етпейді, деп мәлімдейді.

«Ашық НҚА» порталында бұйрық жобасының толық мәтіні мен оған қатысты құжаттар жарияланбаған. Пайдаланушылардың ескертулеріне жауап ретінде СІМ «Порталдың соңғы техникалық жетілдірулеріне сәйкес НҚА жобаларын жария талқылау процесін оңтайландыру мақсатында ведомстволық НҚА жобаларын орналастыру форматы өзгертілгенін» хабарлады. Атап айтқанда, халыққа ыңғайлы болу үшін Порталда НҚА жобасының танысуға қолжетімді форматтағы негізгі мазмұны орналастырылатыны айтылған. НҚА жобалары қолданыстағы қағидалар аясында жарияланады.

Бұған дейін Порталда НҚА жобаларын орналастыру форматы өзгергеннен кейін, Әділет министрлігі Orda.kz НҚА жобаларының мәтіндерін енді қайдан көруге болатыны туралы сауалына азаматтар тікелей жобаны әзірлеуші органға жүгінуі керек, деп жауап берген.

17 қыркүйек

Тимур Гафуров, «Наша газета» (Қостанай)

«Наша газета» бас редакторына жасалған қоқан-лоққы туралы арыз бойынша полиция шара қолданудан бас тартты

17 қыркүйекте адвокат Анна Дудина «Наша газета» бас редакторы Тимур Гафуровқа жасалған қоқан-лоққы туралы арызға қатысты Қостанай облысы Полиция департаментінің жауабын алды.

Еске салайық, қорқыту басылымның Telegram-арнасындағы пікірлерді модерациялауға наразы болған анонимді пайдаланушыдан келген. Аноним журналистке, оның отбасы мүшелеріне қатысты күш қолданатынын айтып қорқытқан. Хабарламада Гафуров пен оның отбасының тұрғылықты жері туралы мәліметтер болған.

12 тамызда адвокат Анна Дудина қорқыту фактісі бойынша полицияға жүгінген, ал 8 қыркүйекте тергеудің барысы туралы ақпарат сұрап сауал жолдаған. Бұған бір ай ішінде ешқандай процестік әрекет жасалмауы себеп болған.

Қостанай қаласы полиция басқармасы бастығының орынбасары Марат Сахратов қол қойған жауапта қорқыту фактісі бойынша шағым Ақпаратты есепке алу кітабына тіркелгені және қылмыстық құқық бұзушылық құрамы болмағандықтан номенклатуралық іске шығарылғаны хабарланған. Адвокаттың шағымы бойынша жүргізілген қосымша тексеру де қылмыстық немесе әкімшілік құқық бұзушылық құрамын анықтамаған.

Полиция жауабында: «Сіздің мекенжайыңызға жолданған хабарламалардың мазмұны нақты уақытты, орынды және зиян келтіру тәсілін көрсетпей, жалпы сипаттағы қорлау сөздерінен тұрады. Айтылған қауіптің шынайы екеніне, оның міндетті түрде жүзеге асырылатынына негіз жоқ», – делінген.

Журналистке қылмыстық және әкімшілік заңнама аясында шара қолданудан бас тартылды.

Тимур Гафуров пен адвокаты қабылданған шешімге шағымдану мүмкіндігін қарастырып жатыр.

18 қыркүйек

Айжан Әуелбекова, журналист (Тараз)

Полиция Айжан Әуелбекованың әрекетінен әкімшілік құқық бұзушылық белгілерін анықтамады

Бұған дейін хабарланғандай, 10 қыркүйекте журналист Айжан Әуелбекова тамыз айында жариялаған материалына байланысты ҚР ӘҚБтК-нің 456-2-бабы бойынша әкімшілік хаттама толтыру үшін полицияға шақырылған. Материалда журналистің алған ақпаратына сәйкес, Отар ауылының маңында көмекке мұқтаж болуы мүмкін адам туралы айтылған. Әуелбекова жазбаға дейін алған мәліметі пен геолокацияны аудандық және облыстық прокуратураларға жіберген, алайда жауап болмаған. Айтуынша, жазбада қылмыс жасалғанын нақты растамай, тек тексеруді қажет ететін жағдай туралы хабарлаған.

18 қыркүйекте журналист Facebook парақшасында полицияға шақырылуына негіз болған арызбен және тексерудің басқа да материалдарымен таныстырылмағанын хабарлады. Журналистің әріптесі де Жамбыл облысы Полиция департаментіне сауал жолдаған, алайда, бұл жағдайға қатысты анықтық енгізбеген.

Әуелбекованың адвокаты полицияға тексеруді тоқтату туралы өтініш, ал прокуратураға полиция қызметкерлері әрекетінің заңдылығын тексеруді сұрап шағым жолдаған. Әзірге жауап келмеген.

Сондай-ақ Айжан өзіне үшінші тұлға арқылы бұл тақырыпты жарияламау және «шу көтермеу» туралы бірнеше рет басшылыққа сілтеу арқылы өтініш жасалғанын хабарлады. Журналист осы әрекеттерге құқықтық баға беруді сұрайды.

19 қыркүйекте Құқықтық медиа орталық Айжан Әуелбекованың әрекетінен ҚР ӘҚБтК-нің 456-2-бабында көзделген әкімшілік құқық бұзушылық құрамының белгілері анықталмағанын хабарлады. Осыған байланысты журналистке қатысты аталған бап бойынша іс жүргізу басталмаған, хаттама толтырылмаған және оны әкімшілік жауапкершілікке тарту мәселесі қаралмаған.

11 қыркүйек

Антон Данилов, titus.kz (Шымкент)

Полиция titus.kz басшысынан ақпарат көзін ашуды талап етті

titus.kz сайтының басшысы Антон Данилов журналистер мен баспасөз хатшыларының кәсіби WhatsApp тобында бөліскен ақпарат көзін полиция анықтауға тырысқанын хабарлады.

11 қыркүйекте «Шымкент-Түркістан. Пресса» тобында Түркістан әуежайында болған оқиға талқыланды. Журналистердің бірінің ақпаратына сәйкес, техникалық ақауы бар ұшақ ұшу-қону жолағында тұрып қалған. Көліктегі полиция департаменті жағдайға қатысты түсініктеме берген, алайда толық мәлімет ұсынбаған.

Антон Данилов чатқа ақпарат көзінен алған оқиғаның егжей-тегжейін, соның ішінде ұшақтың моделі мен оқиғаның болжамды себебі туралы ақпаратты бөлісті.

Даниловтың «Әділ сөз» қорының тілшісіне айтуынша, шамамен үш сағаттан кейін оның үйіне полиция қызметкерлері келген. Олар хат-хабар алмасудың скриншоттарын көрсетіп, бұл ақпаратты оған кім бергенін хабарлауды талап еткен.

Данилов ақпарат көзін ашудан бас тартты.

Кейін оқиға туралы ақпарат басқа БАҚ басқа дереккөзден растап, жариялады.

17 қыркүйек

БАҚ (Қазақстан)

Қаржы вице-министрі Қазақстан Халық Кеңесі қызметкерлерінің жалақысын атамады

Қаржы вице-министрі Абзал Бейсенбекұлы Құрылтай отырысында жаңа консультативтік орган – Қазақстан Халық Кеңесінің жұмысына президент бастамаларын іске асыру резервінен 1,7 млрд теңге қарастырылғанын хабарлады. Бұл сомаға халықпен кездесулер, форумдар мен сессиялар өткізу, іссапарлар, қоғамдық консультациялар, ақпараттық жүйелер және еңбекақы төлеу шығындары кіреді.

Брифингте журналистер Халық Кеңесі қызметкерлерінің жалақы мөлшерін сұрады. Вице-министр ақпараттың тиісті мәртебесіне сілтеме жасап, бұл сұраққа жауап бермеді.

Ulysmedia.kz Абзал Бейсенбекұлының: «Барлығы бірыңғай еңбекақы төлеу жүйесіне сәйкес жалақы алады. Бірыңғай еңбекақы төлеу жүйесінің өзі қызметтік пайдалану үшін арналған ақпарат. Сондықтан егжей-тегжейлі кім қанша алатынын ашып айтуға шектеу қойылған, нақты сомаларды атай алмаймын», – деген сөзін келтірді.

18 қыркүйек

Айнұр Сапарова, «Ақ Жайық» (Атырау)

«Ақ Жайық» NCOC компаниясынан бір айдан астам уақыт жауап күтуде

2026 жылғы 5 тамызда «Ақ Жайық» редакциясының тілшісі Айнұр Сапарова North Caspian Operating Company (NCOC) компаниясына мұнай өндіру және мұнай өндірісі барысында су ресурстарын пайдалану туралы түсініктеме мен ақпарат сұрап редакциялық сауал жолдаған. Хат мұнай өндірудің су ресурстарына әсері туралы материал дайындау аясында жіберілген.

NCOC баспасөз қызметі сол күні сауалды алғанын растады. Заңнамада белгіленген мерзімде жауап алмаған журналист жауап беру мерзімін нақтылау үшін NCOC баспасөз хатшысы Мөлдір Махмұдовамен төрт рет байланысқан.

18 қыркүйекке дейін компаниядан жауап келмеді.

14 қыркүйек

Анна Цурканова, Vera.kz (Шымкент)

Vera.kz журналисін Шымкенттегі ашық сот отырысына кіргізбеді

14 қыркүйекте Vera.kz сайтының журналисті Анна Цурканова Шымкент қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотына Ішкі мемлекеттік аудит департаментінің №1 мектеп-гимназиядан 17 млн теңге өндіріп алу туралы арызы бойынша өтетін сот отырысына барған. Сотта білім беру ұйымының өз кірістерін жұмсау мәселесі қаралған.

Сот отырысы ашық өтіп жатқанына қарамастан, журналисті залға кіргізбеді. Цурканованың айтуынша, судья Кенжебаева Ж.К. отырыс алдын ала тыңдау болғандықтан, БАҚ өкілінің қатысуы қажет емес деп мәлімдеген. Сот хатшысы Б.Муталипов  журналисті залға кіргізбей, түсірілім жасауға рұқсат бермеген және күзет қызметкерлерін шақырған.

17 қыркүйек

Андрей Скиба, «Наша газета» (Қостанай)

Андрей Скиба ашық сот процесін жариялау кезінде қойылған шектеулер туралы хабарлады

«Наша газета» тілшісі Андрей Скиба өндіруші компанияның Қостанай облысы бойынша Еңбек мемлекеттік инспекциясы комитеті департаментіне қарсы арызы бойынша өтіп жатқан ашық сот процесін жариялап жатыр. Талапкер өндірістегі жазатайым оқиға бойынша жүргізілген тергеу нәтижелеріне дауласуда. Тергеу нәтижесінде жұмыс берушінің кінәсі анықталған, оқиға салдарынан жұмысшы әйел қолынан айырылған.

31 тамызда өткен алдын ала сот отырысында Қостанай облысының мамандандырылған ауданаралық әкімшілік сотының судьясы Маржан Жанбекова тарап өкілдері олардың суреттерін жариялауға қарсылық білдіргеннен кейін «Наша Газета» тілшісіне сот процесіне қатысушыларды суретке түсіруге және жариялауға тыйым салған.

Андрей Скибаның айтуынша, тыйым судьяны суретке түсіруге де қатысты болған.

17 қыркүйекте негізгі сот отырысы кезінде судья тарапынан суретке түсіруге тыйым салынбаған. Алайда отырыстан кейін журналист сот хатшысы мен судьядан процеске қатысушылардың аты-жөнінің жазылуын нақтылауды сұраған оған жауап беруден бас тартқан. Журналистің айтуынша, екеуі бірдей: «Сізді жәбірленуші тарап шақырған, адвокатынан нақтылап алыңыз» деген уәж айтқан.

Редакция сот процесі кезінде журналистер оқырмандар үшін маңызды ашық сот отырыстарына өздері барып, барлық тараптардың ұстанымдарын жариялайды, дейді.

13 қыркүйек

БАҚ (Қостанай)

Блогер Рудныйдағы концертте БАҚ-қа қойылған шектеулерге қатысты пікір білдірді

21 тамызда Рудныйда Қала күніне арналған концерт кезінде журналистер мен фотографтардың сахна маңындағы аумақта жүріп-тұруына шектеу қойылды. Жергілікті БАҚ-тың хабарлауынша, СОБР қызметкерлері алдын ала аккредиттелген журналистерге тек белгіленген аумақта жұмыс істеуге рұқсат берген. Ал кейбір блогерлер мен фотографтарға алаңда еркін жүруге, бірінші қатарда тұруға және әртістермен сөйлесуге мүмкіндік берілген.

Жергілікті «Город» басылымы блогер Илья Струлев әртістермен бірге киіз үйлер тігілген аумақта еркін жүріп, әнші BAYAN SULUмен және Рудный қаласының әкімі Виктор Ионенкомен сұхбат жазғанын хабарлады. Концерттен кейін Струлев өз аккаунтында әкімдікке сенім білдіргені үшін алғыс айтты.

13 қыркүйекте Струлев «Наша газетаға» берген сұқбатында жағдайға түсініктеме берді. Ол «Город» басылымы жазған журналистерге қойылған шектеулердің болғанын растады. Әртістерден сұхбат алуға тырысқан кезде СОБР қызметкерлерінің оны бірнеше рет тоқтатқанын айтты. Блогердің сөзінше, жағдайды түсіндіргеннен кейін оған өтуге рұқсат етілген.

Струлев еркінірек жұмыс істеу мүмкіндігін аккредитациясының болуымен, сұхбат жүргізу туралы алдын ала келісім және сәттілікпен түсіндірді. Айтуынша, Рудный әкімдігі оны өткізу туралы нұсқау бермеген және оған ерекше жағдай жасамаған.

12 қыркүйек

Динара Егеубаева, Dinarion, YouTube-арнасы (Алматы)

Әлеуметтік желілерде Динара Егеубаева туралы жалған ақпарат тарады

12 қыркүйекте әлеуметтік желілерде Украина Қауіпсіздік қызметі (СБУ) Dinarion YouTube-арнасының авторы Динара Егеубаеваны «ресейшіл жақтаушы» ретінде анықтап, оны «қаржы жинау және халықты алдаумен» айналысады деген ақпарат жарияланды. Онда бұл мәліметтерді растайтын СБУ-дың ресми хабарламаларына, құжаттарға немесе басқа да дереккөздерге сілтемелер болмаған.

Мәселен, Facebook желісіндегі жазбаның біріне 300-ден астам пікір жазылып, пайдаланушылар онда жарияланған ақпараттың шындыққа сәйкес келмейтінін айтқан.

Factcheck.kz  жазбаны тексеріп, оның жалған екенін анықтады. СБУ мұндай хабарлама таратпаған және Динара Егеубаеваға қатысты ешқандай мәлімдеме жасамаған. Украина Қауіпсіздік қызметінің ресми интернет-ресурстарынан және украиналық БАҚ-тан да тиісті ақпарат табылмаған.

Factcheck.kz мәліметінше, жалған ақпарат 1 қыркүйекте Threads желісіндегі анонимді аккаунтта пайда болған. Кейін осындай ақпарат басқа әлеуметтік желілерде де тараған.

15 қыркүйек

Жанна Байтелова, Respublika.kz (Алматы облысы)

Meta журналист Жанна Байтелованың аккаунтына қойылған шектеуді алып тастады

Журналист Жанна Байтелова Facebook-тегі аккаунтына қайта қол жеткізгенін хабарлады. Бұған дейін авторлық құқықты бұзды деген шағымнан кейін ол бір апта бойы материал жариялай алмаған, пікір жазып, жазбаларға реакция білдіре алмаған.

Байтелованың айтуынша, Meta аккаунтты толыққанды пайдалану мүмкіндігін қалпына келтірген, ал «авторлық құқықты бұзу туралы шағымдар легі әзірге тоқтаған».

Бұған дейін журналист TikTok-тағы аккаунтының бұғатталғанын да хабарлаған. 14 тамызда ол бұған «өзге адамның атынан әрекет ету» деген себеп көрсетілгенін айтып, кейін апелляция берген және өз атынан жалған аккаунт ашылуы мүмкін екенін ескерткен.

18 қыркүйек

Total.kz (Астана)

Total.kz сайты кейбір интернет желілерінің пайдаланушылары үшін әлі де қолжетімсіз

Total.kz ақпараттық ресурсының редакциясы Қазақстан аумағында сайтқа қолжетімділікке қатысты мәселенің әлі шешілмегенін хабарлады. Сайт кейбір желілер арқылы қосылған кезде әлі ашылмайды. Өзбекстан мен Қырғызстанда ресурс қолжетімді. Қазақстанда Beeline желісі арқылы сайт ашылады.

Мәдениет және ақпарат министрлігі журналистердің сауалына берген жауабында ресурсқа қолжетімділікті шектемегенін хабарлады.

Редакция мұндай жағдайға 2026 жылғы қаңтарда да тап болғанын. Сол кезде басылым өкілдері мемлекеттік органдарға, соның ішінде Президент Әкімшілігіне жүгінген, алайда қолжетімділіктің шектелу себебін анықтауға мүмкіндік болмаған. «Қазақтелеком» жүргізген тексеру нәтижесінде total.kz сайтына трафикті шектеу немесе сүзгі белгілері анықталмағанын хабарлап, серверлік инфрақұрылымның жағдайын тексеру үшін хостинг-провайдерге жүгінуді ұсынған.

Еске салайық, Total.kz сайты 12 қыркүйекте қазақстандық бірқатар интернет-операторлардың пайдаланушылары үшін қолжетімсіз болды. Бұл Almaty SuperSki жобасы туралы материал жарияланғаннан және мемлекеттік орган өкілінің өтініші бойынша редакция оны уақытша жасырудан бас тартқаннан кейін көп ұзамай орын алды. Beeline желісі арқылы сайт қолжетімді. Хостинг-провайдер туындаған қиындық оның инфрақұрылымына қатысы жоқ екенін және оның бақылауынан тыс екенін хабарлаған.

18 қыркүйекте редакция Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігіне үндеу дайындағанын, сондай-ақ тексеру жүргізуді сұрап Мемлекеттік қызмет істері департаментіне жүгінуді жоспарлап отырғанын хабарлады.

18 қыркүйек

Гүлжан Ерғалиева, Elmedia (Алматы)

Гүлжан Ерғалиева Facebook-те жаңа парақша ашты

Elmedia.kz журналисі Мирас Нұрмұханбетов әлеуметтік желілерде жобаның бас редакторы Гүлжан Ерғалиеваның Facebook-те жаңа парақша ашқанын хабарлады.

Нұрмұханбетов: «Бұрынғысын жаулары құлатып кеткен еді, оны да, менің және Ботагөздің парақшаларын да қалпына келтіреді деп үміттенеміз, ал әзірге, айтқандай, лайк басып, шағымдануды сұраймыз…», – деп жазды.

Ол пайдаланушыларды Ерғалиеваның жаңа парақшасына жазылуға және достарына қосуға шақырды.

Еске салайық, Гүлжан Ерғалиеваның Facebook-тегі жеке аккаунты әлеуметтік желі тарапынан 2026 жылғы 2 шілдеде бұғатталған. Elmedia мәліметінше, шағым мен апелляцияларға қарамастан, профиль қолжетімсіз. Парақшаның жасырылуына Meta платформасының автоматты шектеу алгоритмдерін іске қосқан контентке жаппай шағым түсірудің қалыптан тыс көп болуы себеп болған. «Әділ сөз» қоры да Ерғалиеваның Facebook аккаунтының бұғатталғаны туралы хабарлаған.

18 қыркүйек

Ерлан Сакенов, «Астана – Что? Где? Когда?» (Астана)

Ерлан Сәкенов өз аты-жөні мен фотосуреті жалған аккаунтта пайдаланылғанын хабарлады

2026 жылғы қыркүйекте Facebook желісінде Астана қаласы Полиция департаментінің жазбасы астында блогер Ерлан Сәкеновтің аты-жөні мен фотосуреті пайдаланылған аккаунттан пікірлер жарияланған. Пікірлерде бейәдеп сөздер, қорлау және арандатушылық сипаттағы сөздер болған.

«Астана — Что? Где? Когда?» Facebook тобындағы ақпарат бойынша Сәкенов бірнеше айдан бері өз аты-жөні мен фотосуретінің осылай пайдаланылуына, сондай-ақ қорқыту, мекенжайының жариялануына және интернеттегі қудалаудың өзге де түрлеріне тап болған. Блогердің айтуынша, бұған дейін ол осы фактілермен құқық қорғау органдарына арызданған.

Сәкенов мұндай аккаунттың пайда болуын болжамды «ботоферманың» әрекетімен байланыстырады. Ол Facebook-ке бірнеше рет шағымданғанын, алайда платформа тарапынан тиісті реакция болмағанын да хабарлады.

Сондай-ақ ол интернеттегі қудалауға байланысты мемлекеттік органдарға жүгінген.  Полицияға шағымда жолдаған.

Facebook желісінде осы жағдай туралы жазба шыққаннан кейін Сәкенов Telegram арқылы Астана қаласы Полиция департаментінен жауап алған. Департамент блогер көрсеткен фактілер бойынша тексеру жүргізіліп жатқанын, қорлайтын және қауіп төндіретін жазбаларды орналастырған аккаунт иелерінің жеке басын анықтау бойынша шаралар қабылданатынын хабарлаған. Құқық бұзушылық белгілері анықталған жағдайда кінәлі адамдардың әрекеттеріне тиісті құқықтық баға берілетіні айтылған.

Полиция сондай-ақ аккаунттың анонимді болуы интернетте жарияланған контент үшін жауапкершіліктен босатпайтынын ескертіп, қорлау, қорқыту және шындыққа сәйкес келмейтін ақпарат таратудан бас тартуға шақырды.

11 қыркүйек

Кирилл Павлов, Сыбайлас жемқорлықты тергеу бюросы қоры (Астана қаласы)

СЖТБҚ ғылыми-өндірістік орталықтың жұмысы туралы жазбаға шағым бойынша жауапкер болды

Астана қаласының ауданаралық азаматтық істер жөніндегі сотында А.И.Бараев атындағы Астық шаруашылығының ғылыми-өндірістік орталығы қызметкерлері Б.Қалибаев пен Ю.Долинныйдың «Сыбайлас жемқорлықты тергеу бюросы қоры» (СЖТБҚ) сайтының негізін қалаушы Кирилл Павловқа қарсы шағымы бойынша іс қаралуда.

Сот талқылауына СЖТБҚ 2026 жылғы 20 мамырда жариялаған «Кто тушит свет казахстанской аграрной науке?» атты мақаласы себеп болған. Материал ғылыми-өндірістік орталықтың бухгалтері Г. Кабдинаның уәкілетті органдарға жолдаған шағымы негізінде әзірленген. Хат авторы да шағым бойынша жауапкер ретінде көрсетілген.

Талапкерлер қаржылық тәртіптің бұзылғаны, кадрларға қысым көрсетілгені, есепте жалған мәліметтерді көрсету талап етілгені, жалған электрондық шот-фактура жасалғаны, мүлікке қатысты операциялар жүргізілгені, шөптің өзіндік құнының негізсіз көтерілгені және өзге де мән-жайлар туралы мәліметтерге дау айтып отыр. Олардың пікірінше, бұл мәліметтер өздерінің қызметіне қатысты.

Олар соттан аталған мәліметтерді шындыққа жанаспайтын және іскерлік беделге нұқсан келтіретін ақпарат деп тануды, жауапкерді материалды өшіруге және теріске шығару жариялауға міндеттеуді, сондай-ақ 2 млн теңге моральдық өтемақы мен сот шығындарын өндіріп беруді сұрайды.

15 қыркүйек

Азамат Омаров, «Ахуал Сегодня» YouTube-арнасы (Астана)

«Ахуал Сегодня» YouTube-арнасының авторы Азамат Омаровтың бас бостандығы шектелді

15 қыркүйекте Астана қаласының қылмыстық істер жөніндегі ауданаралық соты журналист әрі «Ахуал Сегодня» YouTube-арнасының авторы Азамат Омаровты ҚР ҚК-нің 174-бабы 1-бөлігі бойынша — әлеуметтік араздықты қоздырғаны үшін кінәлі деп таныды. Журналистің 3,5 жылға бас бостандығы шектеліп және бүкіл жаза мерзіміне пробациялық бақылауда болады. Омаровқа бес жыл қоғамдық-саяси, әлеуметтік-экономикалық және публицистикалық қызметпен айналысуға тыйым салынды. Бұл туралы құқық қорғаушы Бақытжан Төреғожина хабарлады.

Бұл ақпаратты «Азаттық Азияға» Омаровтың адвокаты Төлеген Шаиков растады. Қамауда болған журналист кінәні мойындау туралы процестік келісім жасалғаннан кейін сот залында босатылды. Шаиковтың айтуынша, прокурормен келісім 15 қыркүйекте жасалған.

Келісім жасау туралы шешімді Шаиков: «Өйткені нақты мерзім берілуі мүмкін еді, ал мұнда шартты мерзім», — деп түсіндірді. Оның айтуынша, бұған дейін Омаров өз кінәсін мойындамаған.

Еске салайық, Азамат Омаров 18 шілдеде тінту жүргізілгеннен кейін ұсталған. Құқық қорғау органдары тінту барысында оның телефоны, компьютері мен қатқыл дискілерін тәркіледі. Сол уақыттан бері журналист қамауда болды. Ұсталғаннан кейін «Ахуал Сегодня» YouTube-арнасынан бірқатар материалдар жоғалып кеткен. Олардың арасында Омаров Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың президенттік мерзімдерін қайта есептеу мүмкіндігі тақырыбын сатиралық түрде қозғаған шығарылым да болған.

Бұған дейін «Әділ сөз» қоры құқық қорғау органдарына журналистің қылмыстық қудалануына негіз болған себептерді жария түрде түсіндіруді талап еткен болатын. Омаровты «Шекарасыз тілшілер» (RSF) халықаралық ұйымы да қорғап, Қазақстан билігін оған тағылған айыптарды алып тастауға шақырған.

«Әділ сөз» бұған дейін журналистерге кәсіби қызметпен айналысуға тыйым салу түріндегі қосымша жаза тағайындау тәжірибесіне назар аударған. Қордың пікірінше, мұндай шектеулер журналистің еңбек ету құқығына ғана емес, сөз бостандығына да әсер етеді деп мәлімдеген.

15 қыркүйек

Гүлжан Ерғалиева, Аян Шәріпбаев, «Elmedia» YouTube-арнасы (Алматы)

Алматы сотында «БатысАльянсСтройдың» Elmedia-ға қарсы апелляциялық шағымы қаралуда

Алматы сотында «БатысАльянсСтрой» ЖШС-нің Алматы қаласы Медеу аудандық сотының «Elmedia» YouTube-арнасының бас редакторы Гүлжан Ерғалиева мен журналист Аян Шәріпбаевқа қатысты шығарған шешіміне берген апелляциялық шағымы қаралуда.

Іскерлік беделді қорғау туралы арыз 2025 жылғы 13 маусымда «Elmedia» YouTube-арнасында жарияланған сюжетке байланысты берілген. «БатысАльянсСтрой» ЖШС материалда компанияның мемлекеттік сатып алулар бойынша орындаған жұмыстарының саны мен құны, сондай-ақ өзі салған нысандардың сапасы туралы шындыққа сәйкес келмейтін мәліметтер таратылды деп санайды. Компания бұл мәліметтерді шындыққа сәйкес келмейді деп тануды және теріске шығару жариялауды талап етеді.

Жауапкер талапкердің уәжімен келіспей, ашық дереккөздегі мәліметтерді пайдаланғанын, ал сюжетте олардың пікірлері мен бағалаулары берілгенін мәлімдеді. Өз уәждерін растау үшін құжаттар мен сайттарға, сондай-ақ мемлекеттік сатып алу порталына сілтемелер ұсынды.

2026 жылғы 4 сәуірде бірінші инстанциядағы сот «БатысАльянсСтрой» ЖШС-нің талап-арызын қанағаттандырудан бас тартты. Сот мемлекеттік сатып алулар туралы мәліметтер іс материалдарымен және ресми деректермен расталатынын, ал салынған нысандардың жағдайына қатысты пікірлер бағалау сипатында болғанын және жарияланған материалдар мен фотосуреттерге негізделгенін көрсетті.

«БатысАльянсСтрой» ЖШС бірінші инстанциядағы сот шешіміне апелляциялық шағым берді.

Дереккөз: «Elmedia» ЖШС құрылтайшысы Аян Шәріпбаевпен хат алмасу, сот шешімі.

15 қыркүйек

Анна Цурканова, Vera.kz (Тараз)

Александра Ким, Grafa.kz (Тараз)

БАҚ (Тараз)

Журналистер сотта видеотүсірілімге қойылған шектеуге келіспеді

15 қыркүйекте Жамбыл облыстық сотының апелляциялық сатысында кәсіпкер Сұлтан Махмадов пен басқа да сотталушыларға қатысты қылмыстық іс қаралды. Бұл іс бірінші сатыда қаралған кезден бастап БАҚ-та кеңінен жарияланып келген. Қазір прокуратура сот үкімінің қайта қаралуына қол жеткізуге тырысуда.

Журналистер ашық сот отырысын жариялау үшін сотқа келген. Отырыстың алдында судья тараптардан БАҚ өкілдерінің қатысуы және олардың аудио- және видеотүсірілім жүргізуі туралы сұрады. Мемлекеттік айыптаушы, Тараз қаласының прокуроры Серік Баймолдаев журналистердің сот отырысына қатысуына қарсы болды. Ол соттың өзі толық аудио- және видеотүсірілім жүргізетінін алға тартты. Судьяның видеотүсірілімге қатысты қосымша сұрағына жауап берген прокурор өз қатысуымен түсірілім жасауға да қарсы шықты. Процестің басқа қатысушылары БАҚ өкілдерінің қатысуына және видеотүсірілім жүргізуіне қарсылық білдірмеді.

Сот прокурордың өтінішін ішінара қанағаттандырды: журналистерге сот отырысының тек басталуын түсіруге рұқсат берді. Дәлелдерді зерттеу кезінде сот видеотүсірілім жүргізудің қажеті жоқ деп санады. Сондай-ақ сот мемлекеттік айыптаушыны бейнетаспаға түсіруге тыйым салды. Аудиожазба жүргізуге шектеу қойылған жоқ.

Журналистердің пікірінше, ашық сот отырысына қызметтік міндеттерін орындау үшін қатысып отырған лауазымды тұлға ретінде прокурор видеотүсірілімге тыйым сала алмайды. БАҚ өкілдері сондай-ақ іс материалдарын зерттеу барысын түсіруге қойылған тыйымның ҚПК нормаларына негізделмеген деп санайды.

«Әділ сөз» қорының түсініктемесі

Қылмыстық процесте видеотүсірілім жүргізу мәселесі ҚР ҚПК-нің 29, 345-баптарымен және Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2002 жылғы 6 желтоқсандағы №25 «Қылмыстық істер бойынша сот ісін жүргізудің жариялылық қағидатын сақтау туралы» нормативтік қаулысымен реттеледі.

ҚПК-нің 345-бабы 6-тармағына сәйкес, сот отырысы залында фотосуретке түсіруге, дыбыс-, видеожазба және кинотүсірілім жасауға процеске қатысушылардың келісімі және төрағалық етушінің рұқсаты болған жағдайда жол беріледі. Бұл әрекеттер сот талқылауының қалыпты өтуіне кедергі келтірмеуге тиіс. Жоғарыда аталған нормативтік қаулының 10-тармағында ҚПК-нің бұл нормасы нақтыланып, төрағалық етуші процеске қатысушылардың келісімімен фотосуретке түсіруге, аудио-, видеожазба жасауға негізгі сот талқылауы барысында, сондай-ақ негізгі сот талқылауының белгілі бір бөлігінде немесе процестің жекелеген қатысушылары мен басқа да адамдарға қатысты рұқсат бере алатыны көрсетілген.

Жоғарыда аталған заңнама нормаларына сәйкес, қылмыстық іс бойынша ашық сот отырысында фото, аудио және видеожазба жүргізуге әуел бастан тыйым салынған және олар тек судьяның рұқсатымен ғана мүмкін деп болжанады. Бұл ретте судья жекелеген адамдарды ғана бейнетаспаға түсіруге рұқсат бере алады, ал қалған адамдарды түсіруге тиісінше бұрынғыдай тыйым салынады.

Қазіргі уақытта бұл нормалар қайта қарауды қажет етеді. Өйткені адамның бейнесін тек оның келісімімен пайдалануға қатысты жалпы қағидадан (Азаматтық кодекстің 145-бабы) бірқатар ерекшелік көзделген. Атап айтқанда, бейнеленген адамның көпшілік іс-шараға қатысуына байланысты жағдайлар «Масс-медиа туралы» заңның 14-бабы 2-тармағының 1) тармақшасында және «Онлайн-платформалар және онлайн-жарнама туралы» заңның 18-бабы 1-тармағының 1) тармақшасында қарастырылған.

Сондай-ақ ашық сот отырысында фото және видеотүсірілім жүргізу, тікелей эфир ұйымдастыру қағидатын әлдеқашан өзгерту қажет. Егер сот оларды шектемесе, фото, видеожазба және тікелей эфир сот отырысының кез келген уақытында жүргізіле алатыны туралы презумпция көзделуге тиіс. Бұл ретте сот мұндай шектеуді заңда тікелей көзделген негіздер болған жағдайда ғана енгізіп, оның себептерін шағым жасауға болатын уәжді қаулысында көрсетуге тиіс.

Алайда әзірге заңнамаға өзгерістер енгізілмегендіктен, ашық сот отырыстарына қатысатын журналистер қолданыстағы қағидаларды сақтауға мәжбүр.