Elmedia редакциясы Гүлжан Ерғалиеваның FB-аккаунтының әлі де бұғаттаулы тұрғанын мәлімдеді

Қазақстандық тәуелсіз Elmedia жобасының редакциясы басылымның негізін қалаушы әрі бас редакторы Гульжан Ергалиеваның Facebook әлеуметтік желісіндегі жеке парақшасының бұғатталуына байланысты ресми мәлімдеме жасады.

Бастапқы дереккөздің мәліметінше, журналистің жеке профилі 2026 жылғы 2 шілдеден бері, яғни бір жарым ай бойы қолжетімсіз. Парақшаның бұғатталуына контентке жаппай түсірілген шағымның әдеттен тыс көп болуы себеп болған. Бұл өз кезегінде Meta платформасының автоматты шектеу алгоритмінің іске қосылуына әкелген. Бұдан бөлек редакция қызметкері Аян Шәріпбаевтың аккаунтынан 6 жазба өшірілген. Elmedia-ның ресми парақшасын бұған дейін қалпына келтіру мүмкін болған. Ал басылымның Telegram, YouTube және Instagram арналары қазіргі уақытта жұмыс істеп тұр.

Редакцияның мәлімдеуінше, Ерғалиевамен байланысты жағдай жақында тәуелсіз қазақстандық медиаға жасалған кибершабуылдардан өзгеше. Сол кезде бірнеше ақпарат құралы мен журналистердің парақшаларына шектеу қойылған болатын. Meta апелляцияларды қарағаннан кейін ресми парақшалардың басым бөлігін бұғаттан шығарды. Алайда Elmedia басшысының жеке профилі әлі күнге дейін бұғаттаулы күйінде тұр.

Elmedia редакциясының мәлімдемесінің толық мәтіні:

«Гүлжан Ерғалиеваны цифрлық оқшаулауға кім тапсырыс берді?

Бірнеше апта бұрын қазақстандық тәуелсіз медиаға жасалған ауқымды кибершабуыл өзінің жүйелі, бірақ арсыз түрде жалғасын тапты.

Бірқатар бұзу әрекеттері мен жаппай шағымдардан кейін жаһандық Meta платформасының алгоритмі ақыры жағдайды анықтап, көптеген ресурстарға қойылған шектеулерді алып тастады. Elmedia парақшасы да бұғаттан шығарылып, қайта жұмыс істеп тұр. Әріптестердің аккаунттары, соның ішінде Ulysmedia бас редакторы Самал Ибраеваның профилі де қалпына келтірілді. Алайда жалпы бұғаттан шығару аясында Elmedia негізін қалаушы әрі басшысы Гүлжан Ерғалиеваның жеке профилі әлі күнге дейін бұғаттаулы.

Барлық мүмкін болатын апелляция әлдеқашан жіберілген, оларды қарау мерзімдері де өтіп кетті. Аккаунт әлі жұмыс істемейді. Осы жерде қазақстандық журналистерге жасалған соңғы шабуылдардың қисынсыз болғанын іс жүзінде мойындаған корпорация нақты тәуелсіз БАҚ-тың бір ғана басшысын неге оқшаулап отыр? - деген заңды сұрақ туындайды. Себебі, бұл мәселенің негізгі көзі Қазақстанның ішінде орналасқан.

Әлемдік модерация жүйесі белгілі бір алгоритм бойынша жұмыс істейтіні анық. Егер бұл жай ғана техникалық ақау болса, аккаунт қалған парақшалар сияқты қалпына келтірілер еді. Ал бұғаттың әлі де жалғасуы жергілікті құрылымдардың мақсатты түрде, қолмен араласуы мүмкін екенін көрсетеді. Ел ішінде бот фермалары кедергісіз жұмыс істеп, нақты бір аккаунтқа қарсы күн сайын жалған шағымдар легін жасап отырған көрінеді. Мақсат — әлеуметтік желінің алгоритмі бұл аккаунтқа қойылған шектеулерді алып тастай алмайтындай жағдай жасау. Сонымен қатар контентті өңірлік деңгейде модерациялауға қол жеткізе алатын жергілікті мердігерлердің араласу ықтималдығы жоғары.

Мұндай нысаналы цифрлық «тазалау» Қазақстандағы тәуелсіз ақпарат кеңістігін басып-жаншуға бағытталған қазіргі науқанға толық сәйкес келеді. Қазір сөз бостандығына қысым барлық бағытта жүріп жатыр. Журналистерге қатысты айыптау үкімдері шығарылып, олардың кәсіби қызметпен айналысуына тікелей тыйым салынуда.

Журналистерге қарсы қылмыстық істер қозғалып, олар халықаралық іздеуге жариялануда, соның салдарынан олардың жүріп-тұру еркіндігі шектеледі. Репортерлерге қарсы көшеде түрлі арандатушылықтар ұйымдастырылуда. Гүлжан Ерғалиеваның Facebook желісіндегі аккаунтының бұғатталуы да осы жүйелі қысымның бір бөлігі болып табылады. Шабуылды ұйымдастырушылар шетелдік әлеуметтік желілердің алгоритміндегі осал тұстарды пайдаланып, ең ықпалды медиаресурстардың бірін және оның негізін қалаушысын нысаналы түрде бейтараптандыруға тырысып отыр.

Біз саяси цензура үшін ұйымдастырылған кибер-рейдтерді пайдалануды тоқтатуды талап етеміз. Бұл оқшаулаудың орындаушылары мен тапсырыс берушілері Қазақстанда орналасқан, олардың қолданатын әдістері анық көрініп тұр. Халықаралық құқық қорғау ұйымдары мен сөз бостандығын қорғау комитеттерін тәуелсіз журналистиканың үнін басу үшін Meta алгоритміндегі осалдықтардың пайдаланылғанын тіркеуге шақырамыз», делінген.

Халықаралық «Әділ сөз» қоры Гүлжан Ерғалиеваның аккаунтының бұғатталуын Қазақстанның ақпараттық кеңістігін «тазарту» және тәуелсіз журналистер мен медиаларға қысым көрсету науқанының бір бөлігі деп бағалайды.